• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٠ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٣١ی خاکەلێوەی ١٣٩٧ی هەتاوی  

خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد

زایینی: ٠٥-٠١-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١٠/١٥ - ١٦:٠٦ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
دیاکۆ خەیات

گڕوتینی ئەو چەند رۆژەی بزووتنەوەی ئیعترازیی سەرانسەری ئێران بە ئامانجی رووخانی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ ئەوەیکە زۆر پرسیاری بۆ زۆر کەس دروست کردووە، بەڵام زۆر وەڵامیشی بۆ زۆر پرسیار داوەتەوە و پەردەی لە سەر زۆر راستیی لاداوە. پرسیار لەسەر دینامیزم و قەوارەی پۆتانسییەڵی ئەو ئیعترازە رادیکاڵە- کە دیاریکەری درێژەکێشانی بزووتنەوەکەیە- لەپاڵ پرسیار لە سەر ئاراستەی سیاسیی و ئیدئۆلۆژیکەکەی- کە ئاسۆی سیاسیی ئێران دەخەمڵێنێ- دوو پرسیاری سەرەکین؛ لەگەڵ ئەوانەش ناڕوونی چۆنییەتی دژکردەوەی رێژیم لە ئەگەری درێژەکێشان و رادیکاڵتربوونی بزووتنەوەکە و هەروەها بەربڵاویی سێناریۆ جۆربەجۆرەکانی داهاتوو، توانای وڵامدانەوەمان بەو پرسیارە کە "چی لێدێتەوە" لێدەستێنێ.

بەڵام، هەر رووداوێکی کۆمەڵایەتی- سیاسی بەشێکە لە مەنزوومەیەکی دیالێکتیکی کە کەم یان زۆر پەردە لە سەر هەندێک هاوپێوەندیی مێژوویی لادەدا و راستیی هەندێک گوزارەمان بۆ دەردەخا؛ هەستانی خەڵکی شار و شارۆچکەکانی ئێران لە بەرامبەر رێژیمی داپڵۆسێنەری کۆماری ئیسلامی بۆ دەربڕینی نارەزایەتی و ڕق و قینیان بە نیسبەت ڕەوشی نالەباری ئابووریی و گەندەڵی و دیکتاتۆرییەتی ئەو رێژیمە رووداوێکی کەللەتەزێن بوو بۆ دەسەڵاتداران و لایەنگرانی. ئەو نارەزایەتییە، تەقینەوەی تووڕەیی پەنگخواردووی ئەو خەڵکەیە کە لە ئابووریی رانتیی و گەندەڵی ئەو وڵاتە بێبەش بووە و ساڵانێکە بە دەم تاقیکردنەوەی هەموو پۆتانسییەڵەکانی ئەو رێژیمە چاوەڕێی گۆڕانێکی ئەرێنی لە ژیانیدا بووە، بەڵام ئەوەی روویداوە هاتنە خوارەوەی ئاستی بژێوی ژیانیان و کەمبوونەوەی توانای کڕینیان بووە کە ساڵ بە ساڵ سفرەی خواردنیانی چکۆلە و چکۆلەتر کردۆتەوە.

لە کاتێکدا بە بەر چاوی خۆیاندا، رێژیم بۆ وەدەست هێنانی ژێستی "حاکمی رۆژهەڵاتی نێوڕاست" بە لێشاو پارە و چەک و چۆڵی رەوانەی دەرەوە کردووە؛ لە کاتێکدا بەشە بودجەی ناوەندە زانستی و پەروەردەییەکان کەم دەکرێتەوە و بودجەی سپای پاسداران ٥١ لە سەد زیاد دەکرێ؛ ئەو بودجەیەش کە تەرخان دەکرا و دەکرێ بۆ ئاوەدانکردنەوە، بە هۆی ناکارامەیی و بێ کیفایەتی بەرپرسان و داڕماویی پێکهاتەی ئابووریی ئێران - کە ئەزقەزا ئەویش بەرهەمی ئەو رێژیمەیە- هیچ ئامانجێکی لە قازانجی کۆمەڵانی خەڵک نەپێکاوە و ناپێکێ. کەوابوو لە ئابوورییەکی وەها سەقەت و ئیفلیج دا کە تاقە کارکردی بۆتە تێرکردنی هەندێک تاقمی دەسەڵاتدار و دەورووبەرەکانی و برسێتی و پاشکەوتنی رۆژ لەدوای رۆژی باقی کۆمەڵگە، سەرهەڵدانی جەماوەریی دەبێ ئەگەرێکی گەورە بێ. ئەو نارەزایەتییە تەنیا چینی دەسکورتی کۆمەڵگە ناگرێتەوە، بەڵکوو ئەو چینە مام ناوەندییەش کە وەسڵ نییە بە سیستەمی رانتییەوە و لە مێژ ساڵە بە دەست کەسادی و قەیرانی "فەزای کەسب و کار"ەوە دەناڵێنێ، هاودەنگە لەگەڵی؛ کەوابوو، بە قبووڵ کردنی ئەو راستییە کە دواکەوتوویی ئێران دەرەنجامی بێکیفایەتی و ناکارامەیی دەسەڵاتدارانی رێژیمە، تا رادەیەکی زۆر هۆکاری بنچینەیی ئەو رووداوانەی کە لە شارەکانی ئێران لە ئارادان، دیارە.

بەڵام بۆ لە کوردستاندا تا رادەیەک بێ دەنگی هەیە؟ ئەوەیکە کوردستان یەکێک لە دواکەوتووترین ناوچەکانی ئێرانە و لە رووی ئابوورییەوە خەڵکەکەی بە نیسبەت باقی ناوچەکانی ئێران- بەتایبەتی ئەوانەی سەرهەڵدانی نوێیان تێدایە- لە رەوشێکی خراپتردا دەژین بەپێی ئامارەکانی کۆماری ئیسلامی حاشاهەڵنەگرە. کەچی هێشتا تێکەڵ بەو رەوتە ئیعترازییە نەبووە و خۆی ڕەگەڵ نەخستووە؛ ئەمەش لەکاتێکدایە کە کوردستان بەردەوام سەنگەری سەرهەڵدان و نارەزایەتیی پێکهاتەمەند و رادیکاڵ بووە.

لێرەدایە کە ئەو پرسیارە، پەردە لە سەر حەقیقەتی نێوەڕۆکی بزووتنەوەی کوردستان لادەدا و پێمان دەڵێ کە چییەتیی و دینامیزمی بنەمایی بزووتنەوەی کوردستان و ئەو ڕێڕەوەی پێیدا تێپەڕیوە جیاوازییەکی لەگەڵ ئەوەی لە سەرانسەری ئێران دەگوزەرێ هەیە؛ ئەویش ئەوەیە کە لەگەڵ ئەوەیکە نەهێشتنی هەڵاواردن و پێڕاگەیشتن بە کوردستان خواستی خەڵکی کورد بووە، بزووتنەوەی کوردستان قەت لە سەر ئەساسی خواستی ئابووریی و وەرگرتنی بەشە بودجە و گەشەپێدانی ئابووری نەبووە، بەڵکوو بنەمای ئەو بزووتنەوەیە گەڕاندنەوەی کەرامەت و سەروەریی سیاسی و نەتەوەییەکەی بووە کە لە دوای دامەزراندنی دەوڵەتی بەناو مۆدێڕن لە ئێران لێی ئەستێندراوەتەوە و پێشێل کراوە. ئەو نەتەوەیە کە ساڵانێکی دوورودرێژە لە پێناو دەستەبەرکردنی مافە نەتەوەیی و سیاسییەکانی، دەیان قات زیاتر لە خەڵکی شوێنەکانی تری ئێران برسێتی و بێکاری و دواکەوتوویی ئابووریی و هەژاریی تەحەموول کردووە سرووشتییە و چاوەڕوانکراوە کە ئامادە نەبێ گومان بخاتە سەر پرسە سەرەکییەکەی؛ گومانێک کە بە دەیان ساڵە داگیرکەر دەیهەوێ بە هەموو فرت و فێڵێک بیخاتە سەر پرسی بزووتنەوەی کوردستان؛ کە ئەزقەزا نوێترینیان بە ئیسلاحخوازەکانی کورد ئەسپێردراوە کە هەم لە بانگەشەی هەڵبژاردنەکاندا خواستی کوردیان تا ئاستی قیرەتاوکردنی جادەیەک دەهێنا خوار و هەمیش بۆ بەرەنگاربوونەوەی راسانی رۆژهەڵات، تەوسەعەی ئابووریی کوردستانیان کردبوو بە پاساو و راسانیان وەک بەربەستێک لەبەردەم "تەوسەعە"ی ئابووریی کوردستان پیشان دەدا. با لەوەش گەڕێین کە نەیانویستووە ئەو راستییە بزانن کە دواکەوتوویی کوردستان بەپێچەوانەی باقی ناوچەکانی ئێران نەک بە هۆی ناکارامەیی دەسەڵاتداران بەڵکوو ئاکامی سیاسەتی بەئەنقەستی داگیرکەران بووە بۆ پێشنەکەوتن و گەشەنەسەندنی کوردستان. بۆیە هەڵوێستی تا ئێرەی خەڵکی کوردستان هەم چییەتی راستەقینەی بزووتنەوەی کوردستانی جارێکی تر سەلماند و هەمیش وەڵامێکی گونجاوی بە نەیارانی داوە.

بەڵام بۆچی پێویستە لەمەوبەدوا کوردستانیش تێکەڵ بە ئیعترازە سەرانسەرییەکان بێت؟ بێدەنگیی هەتا ئێستای شارە کوردەکان هەروەک گوترا، هەندێک راستیی مێژوویی دەرخست؛ بەڵام بۆ کەڵک وەرگرتن لە دەرفەتی رەخساو، پێویستە کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانیش بە قازانجی دۆزی رەوای کورد دەنگی خۆیان بەرزتر لە جاران هەڵبڕن و لە راستای ئامانجەکانی خۆیان کە گەڕاندنەوەی کەرامەت و سەروەریی نەتەوەییانە بڕژێنە سەر شەقام و هێزی بێ هێزی رێژیمی داگیرکەر وەهەراسان بخەن.

لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٢ لەم ژمارەیەدا:

ــ مانیفێستی ڕزگاری
ــ وتووێژی کوردستان لەگەڵ شەریف هەژاری
ــ سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
ــ بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا:
  • هێمای بەرخۆدان هێمای بەرخۆدان
    پێناسەیەک لە جوانی سروشت، زیندوو بوونەوە، نوێکردنەوەی ژیان، گۆڕانێک لە دەم و چاو و تەنانەت دەروونی سروشت و هەموو زیندەوەرێک لە وەرزێکی نوێ بە ناوی نەورۆز و هاتنەوەی ڕەنگاوڕەنگی سروشت و کرانەوەی ئامێزی زەوی لەم ڕۆژەدا وەک هەموو ساڵێک دەبیندرێت.
  • نەورۆزی خاکێپووشەکان هەلێک بۆ یەکخستنی خەباتی کوردەواری نەورۆزی خاکێپووشەکان هەلێک بۆ یەکخستنی خەباتی کوردەواری
    جیا لەوە کە ڕێژیمە فاشیستەکانی حاکم بەسەر ڕۆژهەڵات و بەشەکانی دیکەی کوردستان، نوروز، کە جەژنێکی کوردییە، نەیانهێشتووە کە بە ناوی کورد لە جیهاندا بناسرێت و لە نێوخۆی کوردستان لە هەوڵدا بوونە کە بە هێرشی فەرهەنگی، ڕەنگ و بوونی کوردی لێ بستینن و هێماکانی خۆیان لەو ڕێوڕەسمەدا جێگیر بکەن.
  • پەیامی کردنەوەی کۆنگرەی ١٦ی حیزب لەلایەن بەڕێز مامۆستا حەسەن شیوەسەڵی پەیامی کردنەوەی کۆنگرەی ١٦ی حیزب لەلایەن بەڕێز مامۆستا حەسەن شیوەسەڵی
    سڵاو بۆ زیندانیانی سیاسی وە بە تایبەتی سڵاوێكی تایبەتی بۆ نێلسۆن ماندێلا بە ساڵدا چووەکانی نێو زیندانی ڕێژیم وە بەتایبەتی کاک محەممەدی نەزەری، وە سڵاوێکی تایبەتیتر بۆ نێلسۆن ماندێلای زنجیر پسێنی ڕۆژهەڵاتی کوردستان کاک سدیقی کەبوودوەند دەنێرینەوە.
  • کەرکووک، کرماشان، عەفرین، نەورۆز کەرکووک، کرماشان، عەفرین، نەورۆز
    لێرەدایە کە دەگەین بە رمزێکی گرنگی کوردستان و کورد کە ئەویش نەورۆزە؛ ئەو رووداوە تاڵ و کارەسات و هەروەها حەماسانەی کورد، زۆرجار لە مێژوودا نیشانی داوە کە لە نەورۆزدا بە زمانێکی نەتەوەیی و جەماوەری وەرگێڕدراوەتەوە سەر کردەوەیەکی هاوبەش و هێمای سەرهەڵدانەوە و رسکانەوەو راسانی نەتەوەیی بوووە. نەورۆز بنەمایەکی گرنگی بوونی نەتەوەییمانە چوونکە ناسنامەی بوونمان بەهێزتر دەکاتەوە، ئێمە نەتەوەیەکین کە لە نێو کارەساتەوە بە سەرهەڵدانەوە و راسانەوە خۆڵەمێشی سووتانەکانمان دەتەکێنین و حەماسە دەخوڵقێنین؛ کورد سەرفراز و کوردستان ئاوەدان و نەورۆزمان پیرۆز.
  • کاوه به‌هرامی: لە سەرجەم بڕگەکانی کاری کۆنگرە، راسان بەشێکی دانەبڕاو و سەرەکی باسەکان بوو کاوه به‌هرامی: لە سەرجەم بڕگەکانی کاری کۆنگرە، راسان بەشێکی دانەبڕاو و سەرەکی باسەکان بوو
    لوڕستان، کرماشان و ئیلام بەشێکی سەرەکی و دانەبڕوای کوردستان و کوردن، بەبڕوای من کاتێک ئێمەی کورد رزگارمان دەبێ کە ئیلام و کرماشان و لورستانیش داشدارمان بن، کۆنگرەی راسانی رۆژهەڵات لە زۆر رووەوە، تێکۆشان و بەرزکردنەوەی وشیاری نەتەوەیی لەم بەشە گرینگەی خاکی نیشتمانی تاوتوێ کرد و رێنوێنی پێویستی بۆ کار و چالاکی داهاتوومان گەڵاڵە کردووە، بە بڕوای من دەکرێ بۆ شوێندانەری زیاتری خەبات لەم ناوچانە لەڕووی راگەیاندن، رێکخستن، گرینگی پێدان بە کەسایەتییە شوێندارەکان و زۆر رێکار و رێگای گونجاوی دیکە، کە رەنگە ئێرە شوێنی باسکردنیان نەبێ کاری جیددی بکەی.
  • خۆپیشاندان لە نێو بەرداشی یارگیرییەکاندا خۆپیشاندان لە نێو بەرداشی یارگیرییەکاندا
    هەروەها لە ئەگەری بوونی ئالتێرناتیڤێکی تەکووز و خاوەن پێگەی وا ،باڵانسی هێز دەگۆڕدرێت و ئەگەری سەرهەڵدانی هێزێکی سانتراڵی تۆتالیتێر لە داهاتوودا وێڕای گشت ئەو پووانانەی بەدەستیانەوەیە کەم و کەمتر دەبێت.
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    کێشە و ناکۆکیی نێو باڵەکانی ڕێژیم، قەیران و داڕمانی ئابووریی ئێران، ناکارامەیی و داماوی بەرپرسان لە وڵامدانەوە بە داخوازییەکانی خەڵکی ناوخۆی ئێران و گوشارە جیهانییەکان بۆسەر ڕێژیم، بە مەبەستی کشانەوە و وازهێنان لە دەستێوەردان و ئاژاوەنانەوە لە وڵاتانی ناوچە هەر ڕۆژ زیاتر و زیاتر کاربەدەستان و بەڕێوەبەرانی ئەو ڕێژیمە تووشی قەیران دەکات.