• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٩ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا

زایینی: ٠٥-٠١-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١٠/١٥ - ١٦:١٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
جەماڵ فەتحی

ئەگەر ئازادی پێناسەی ڕاستەقینەی خۆی بۆ بکرێت و هەموو ویست و ئارەزوویەکی دەروونی نەچێتە چوارچێوەی ئازادییەوە و بە ئازادی لە قەلەم نەدرێت و لە هەموو کۆمەڵگەکان و لە مێشکی هەموو تاکەکاندا پێناسەیەکی ڕاست ببێتە پێوەر و جێگیر بکرێت، پێدەچێت سەرەڕۆیی مرۆڤەکان کونتڕۆڵ و بەرتەسک بکرێتەوە؛ چونکە ئەو ئازادییە کە حەز و خولیای هەموو مرۆڤێکە و تەنانەت لە نێوان مرۆڤ و ئاژەڵیش خاڵێکی هاوبەشە، بندەستیی کەسانێکی دیکەی لێ دەکەوێتەوە و واتای سەرەکیی ئازادی تێکدەشکێنێت و هێڵە سوورەکانیش دەبەزێنێت، بەڵام ئەگەر بەپێچەوانەی ئەمە بێت، ئازادی مانا ڕاستەقینەکەی خۆی مسۆگەر دەکات و ئیتر ئازادی تاکێک بندەست بوونی کۆمەڵگە و تاکەکانی دیکەی بە دواوە نییە و لەگەڵ سەرەڕۆیی جێگەیان پێکەوە ناگۆڕدرێت.

"لۆرد ئەکتەن"، مێژوونووسی ئینگلیزی لە سەدەی ١٩ی زایینی وتوویەتی: "ئەگەر مێژوو بنووسین دەبێت لەو کاتەوە دەست پێ بکەین، کە مرۆڤ هەڵوەدای ئازادی بووە".

"ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".

دیارە ڕوانگەکان لەمبارەوە جیاوازن بەڵام ڕوانگەی ڕۆسۆ لە سەر ئازادی ڕوانگەیەکی بەرفراوانە و پێی وابووە، کە هەر تاکێک لە کۆمەڵگە بە حوکمی هێندێ شت، بەشێک لە ئازادییە تاکەکەسییەکانی لێ دەستێندرێت و هەر بەو بۆنەوە ناتوانێت ئارەزوومەندانە و بە ویستی خۆی بژیت و دەستی بە خەون و ئاواتەکانی بگات.

هەر کۆمەڵگەیەک بەپێی بارودۆخ و هەڵکەوتەی سیاسی، فەرهەنگی، کۆمەڵایەتی و تەنانەت جوغرافیایەکەی جۆرێک پێناسە و تایبەتمەندییان بۆ ئازادی هەیە و ئەگەر تاکێکی کۆمەڵگە خۆی لەو هێڵانەی کە وەکوو بەها و بایەخ جێگیر بوون، دەرباز بکات و بیبەزێنێت، دەکەوێتە بەر تانە و لۆمەی عەقڵانییەتی زاڵی ئەو کۆمەڵگەیە و بەپێی یاسا داڕێژراوەکان سزای بە سەردا دەسەپێنرێت.

لە کۆمەڵگە دیکتاتۆرلێدراوەکاندا هێندێ جار بۆ ئەوەی بیروڕای گشتی بە لاڕێدا ببەن، بە پێناسە و گەزی خۆیان هێندێ ئازادی بە کۆمەڵگە دەدرێت و خەڵکی پێ سەرقاڵ دەکەن و بەناوی ئازادییەوە، ئازادی دەخنکێنن؛ جیاوازی نێوان کۆمەڵگەی ئازاد و کۆمەڵگەی داخراو لە چۆنیەتی پێناسە کردن و جێگیر کردنی لە لایەن دەسەڵاتداران و تاکەکانە؛ کۆمەڵگەیەک کە هەمیشە تاکەکانی چاوەڕوانی ئەوەن، دەسەڵاتداران ئازادییان پێ ببەخشن، بە دڵنیاییەوە ناتوانێت کۆمەڵگەیەکی بەختەوەر بێت و لەو ئازادییەی کە پێی بەخشراوە چێژ نابات.

ئازادی و سەربەستی پێش ئەوەی دەستەبەر ببێت، پێویستی بە هێندێ پێشمەرجی سەرەکییە کە یەک لەوانە جێگیر بوونی فەرهەنگی دێموکراسییە، کە ئەوەش پێویستی بە پەروەردەیەکی بەهێز و پۆتانسیەلی ئەو فەرهەنگەیە کە لە کۆمەڵگەیە، لەو وڵاتانەی کە بە قۆناغی "ئازادی نیازێکی مرۆییە" گەیشتوون، بەها و بایەخە کۆمەڵایەتییەکان بەرەو ئاقارێک ئاراستە دەکەن کە کۆتاییەکەی گەیشتن بەو خاڵە گرنگەیە و هەموو کاروبارێکیان بۆ ئەو مەبەستە تەرخان دەکەن و دواڕۆژی ڕووناکیان لە گەیشتن بە دێموکراسی و لە سێبەری دێموکراسیشدا گەیشتن بە سەربەستی و ئازادی ڕاستەقینەیە.

ئازادی لە پێناو دێموکراسی تەنیا چەمکێکە کە جەستەی دیکتاتۆرەکان وەلەرزە دەخات و بۆ نەگەیشتنی کۆمەڵگە بەو قۆناغە، بەناوی ئازادی هێندێ سەرەڕۆیی و بێ‌نۆڕمی تاکەکەسی دەکەنە پێوەر و سیمای ئازادی قێزەون و ناشیرین پیشان دەدەن، هەتا کۆمەڵگەی لێ بترسێت و لە گەیشتن بە ئازادی ڕاستەقینە پەشیمان ببنەوە.

تەنیا ڕێگای درێژەدان بە دەسەڵات لە ڕوانگەی دیکتاتۆرەکانەوە، ئەوەیە کە کۆمەڵگە لە واتای ڕاستەقینەی ئازادی تێنەگات و بەرەڵڵایی و ئازادی بە هەڵە جێگیر ببن و بۆ ئەم مەبەستە بە لە بەردەست خستنی کەمترین سامانی گشتی کۆمەڵگە کە بەشێکی کەم و حاشالێنەکراوی مافی هەر تاکێکی کۆمەڵگەیە، لە مافە سەرەکیی و بنەڕەتییەکانیان بێبەرییان دەکەن و چەشنی باڵندەیەکی نێو قەفەس، ئازادیان لێوەردەگرن و نان و ئاویان لە جیاتی ئازادی پێدەدەن و پێناسەی پێداویستییە جەستەیی و ڕۆحییەکان چەواشە دەکرێن؛ لە وەها کۆمەڵگەیەکدا ئازادی بە ڕابواردنی کاتیی و وەهمی پێناسە دەکرێت.

هەڵسەنگاندن و بەراوردی حکوومەتە دێموکراتیکەکان و حکوومەتە دیکتاتۆرەکان ڕەنگە کارێکی ئەستەم بێت، بەڵام بە ناساندن و پێناسەی ڕاستەقینەی ئازادی دەکرێت سیمای ڕاستەقینەی دەسەڵات و هەروەها سیاسەت و پڕۆسە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانیان بناسرێت و جیاوازی نێوان دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و پیلانی ئابووری، ئازادیی بەرهەمی دێموکراسی و بەرەڵڵایی بە سانایی لێک بدرێتەوە و تاکی کۆمەڵگە بە پەروەردەیەکی دروست و زانستییانە بە ئازادییەک بگات، کە دێموکراسی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی باڵیان بە سەردا کێشابێت و گەرەنتییان کردبێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.