• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٢ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی

زایینی: ٠٥-٠١-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١٠/١٥ - ١٦:١٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
کەیوان دروودی

وەک دەزانین هەر وێژمانێک هەڵگری هێڵێکی ڕوونی هزرییە کە لە خۆیدا بنەمایەکە بۆ جیهانبینییەکی تایبەت؛ ئەگەر بەپێی سەردێڕی ئەم وتارە، ئێمه وەکوو کورد دابنین و ئەویتریش وەکوو داگیرکەر، ئەوە بە لای ئەم هێڵە فیکرییەوە روونە. کورد لە داڕشتنی سیاسەتی ئێراندا ـ بۆ نموونە دوای هاتنە سەرکاری ڕێژیمی ئیسلامی ـ هیچ دەورێکی نەبووە و نییە؛ نموونەشیان بچڕاندنی پەیوەندیی بە ئیسرائیل، کەوتنە نێو کێبەرکێی ناتەندروست لەتەک گەورە وڵاتانی ئیسلامی - عەرەبیی ناوچە و هەڵگیرساندنی شەڕ و سەپاندنی هێژمۆنی بەسەر وڵاتانی دراوسێدایە.

بۆ سەلماندنی ئەوەیکە سەرچاوەی هێزی کۆماری ئیسلامی، گەلی سەردەست و ئایینی تایبەتە و سیاسەتەکەی بۆ ڕاگرتنی ئەم سەرچاوەگەلە بەکارهێناوە، هەر ئەوەندە بەسە. ئەنجامگیریی ژیربێژانە تا ئێرە ئەوەیە کە نە لە دامەزراندن و نە لە بەشداری پێکردنی ناوخۆیی و نە لە داڕشتن و بەدواداچوونی بەرژەوەندیی دەرەکی هیچ کات نە ئیرادەی کوردستان و گەلانیتر لەبەرچاو گیراوە و نە خواستەکانیان لەلای ئەم دەسەڵاتەوە خراوەتە ئەجێنداوە. کەوایە بۆچی دەبێ لامان وابێ کە جوغرافیای ئێران نیشتمانە و کەنداوی فارس هێڵی سوورە! یان ئەوەی کە تێڕوانینمان بۆ پەیوەندیی ئەم ئێمە و ئەوانە هاوئاستی پەیوەندیی هەڵاوێر و هەڵاوێردراو بێت! ئاخۆ گەلێک کە مەوجوودییەتی ژێرپێ نراوە ،داگیر کراوە و پێویستیی بە رێڕەوێکی رزگاریخوازانە هەیە یان هەڵگرتنی گوتاری لابردنی هەڵاواردن!

لە ڕووی نەزەرییەوە، یەکسانی بۆخۆی چەمکێکی ئابستراکتە کە مرۆڤایەتی بە درێژایی مێژوو وەک درەوشاوەترین دروشمی ئایدیالیستی بە کاری هێناوە و بۆ کوردیش لە نێو ئێران ئەم مەسەلە وەڕاست دەگەڕێ؛ بەڵام لانیکەم لە سەدەی ڕابردوودا نەک هەر لە ئێران بەڵکوو لە بەشەکانی تری کوردستانیش گوتاری لابردنی هەڵاواردن نەیتوانیوە دەسکەوتێکی ئەوتۆی هەبێ. گوتاری هەڵاواردن گوزارشت لە بوونی کیانێکی یەکگرتوو و خەڵکانێکی هاوچارەنووس دەکات کە بە هۆکاری جیاواز بەشێک لەم خەڵکە کەوتوونەتە پەراوێز و دەستیان بە دەرفەتی یەکسان نەگەیشتووە کە ئەمەش بە چاکسازی لە سیستمی بەڕێوەبەری ڕێفۆرم دەکرێ.

ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.

لە ڕاستیدا سەرجەم حیزبە سیاسییەکان لە بەراوردێکی رێژەییدا کەمینەیەکی هەرەبچووکی پێکهاتەی نەتەوەیەکی بندەستن کە وێڕای بانگەشەی ڕزگاریخوازی و تێکۆشانی بەرچاویان هیچ کات ناتوانن ئەو هێزە بن کە داگیرکار یان ئەویتر لە عەرزی واقیعدا وا لێبکەن کە مل ڕابکێشێ بۆ داخوازییەک لە ئاستی نەتەوەیەکی چەند میلیۆنیدا؛ کەوایە گەلی کورد لە بەریەککەوتنی رێکخراوەییدا ئەگەرچی بزووتنەوەکەی ڕاگرتووە بەڵام لەبەر ناهاوسەنگیی هێزی بەناو دەوڵەتی داگیرکار و حیزبی خۆیدا، نەیتوانیوە رێڕەوێک چێ بکا کە زەمانەتی وەرگرتن و پاراستنی مافی نەتەوە بکات.

دیارە مەبەست لەم گوتارە زیاتر خەسارناسییە نەک دانانی رێڕەوێکی گشتگیری تەواوی رزگاریخوازیی نەتەوەیی، هەربۆیەش قامک لە سەر ئەو خاڵانە دانرا کە وەک لاوازی بە پەیکەری گەلێکەوە دیارە کە بۆ دوو هەزارە دەچێت سەروەریی خۆی لە دەست داوە. ئەگەر وای دابنین کە ڕزگاریی گەلانی تر کە لە مێژوودا نموونەی زۆرمان لێی هەیە لە قۆناغی خەباتێکی گشتگیری جەماوەری تێپەڕیوە، دەبێ ئەو راستییە قەبووڵ بکەین کە هەتا بەرامبەری خۆمان وەک ئەویتر پێناسە نەکەین، نە گەرەنتییەک بۆ مافەکانمان هەیە و نە دەتوانین خەبات بۆ رزگاری لە ژێردەستەیی بکەین بە ئەمرێکی چەسپاوی دەروونی لە تاک و بنەماڵە و وەک ئەرکێکی گشتگیر لە سەر شانی کەمینەیەک لایبەرین و وەک گەلانی تر نیشتمان و نەتەوەی خۆمان لە پارادۆکسی ئێمە و ئەوان و ئایدیای ئابستراکتی هەڵاواردن دەرباز بکەین و پێ بنینە قۆناغی خودسازییەکی پشتبەستوو بە جەماوەرێکی ڕزگاریخواز؛ هەربۆیەش دەبێ بەجیددی پێداچوونەوە بە مەسەلەی کرداری ڕزگاریخوازی (کوردایەتی)دا بکەین و لەو شێوازەی رابردوو بۆ شێوازێکی نوێ هەنگاو هەڵبێنینەوە کە لەگەڵ گۆڕانکارییە گەورەکانی ناوخۆی کۆمەڵگەی کوردستان (کوردەواری) و هەڵکەوتەی هەنووکەیی دامەزراوە، رێکخراو و حیزبەکانیدا بێتەوە کە بەگشتی لای داگیرکارانەوە خراونەتە دۆخێک کە ناتوانن وەک پێشوو هەڵسن بە راپەڕاندن و هەڵسووڕانی خۆیان، گۆشەچاوێکیشمان لە مێژووی گەلانی دونیا و قۆناغی رزگاری و گەیشتن بە سەروەرییان هەبێت و بەدوور لە پێداگری لەسەر گوتارێکی تایبەت ـ تەنانەت ئەگەر ببێتە بەشێک لە بیرەوەریی مێژوویی و شوناسمان ـ هەوڵی دەرخستنی ئەو راستییانە بدەین کە بۆ ساڵانێکی دوورودرێژ دووپاتمان کردووەتەوە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: