• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٩ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی

زایینی: ٠٥-٠١-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١٠/١٥ - ١٦:١٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
کەیوان دروودی

وەک دەزانین هەر وێژمانێک هەڵگری هێڵێکی ڕوونی هزرییە کە لە خۆیدا بنەمایەکە بۆ جیهانبینییەکی تایبەت؛ ئەگەر بەپێی سەردێڕی ئەم وتارە، ئێمه وەکوو کورد دابنین و ئەویتریش وەکوو داگیرکەر، ئەوە بە لای ئەم هێڵە فیکرییەوە روونە. کورد لە داڕشتنی سیاسەتی ئێراندا ـ بۆ نموونە دوای هاتنە سەرکاری ڕێژیمی ئیسلامی ـ هیچ دەورێکی نەبووە و نییە؛ نموونەشیان بچڕاندنی پەیوەندیی بە ئیسرائیل، کەوتنە نێو کێبەرکێی ناتەندروست لەتەک گەورە وڵاتانی ئیسلامی - عەرەبیی ناوچە و هەڵگیرساندنی شەڕ و سەپاندنی هێژمۆنی بەسەر وڵاتانی دراوسێدایە.

بۆ سەلماندنی ئەوەیکە سەرچاوەی هێزی کۆماری ئیسلامی، گەلی سەردەست و ئایینی تایبەتە و سیاسەتەکەی بۆ ڕاگرتنی ئەم سەرچاوەگەلە بەکارهێناوە، هەر ئەوەندە بەسە. ئەنجامگیریی ژیربێژانە تا ئێرە ئەوەیە کە نە لە دامەزراندن و نە لە بەشداری پێکردنی ناوخۆیی و نە لە داڕشتن و بەدواداچوونی بەرژەوەندیی دەرەکی هیچ کات نە ئیرادەی کوردستان و گەلانیتر لەبەرچاو گیراوە و نە خواستەکانیان لەلای ئەم دەسەڵاتەوە خراوەتە ئەجێنداوە. کەوایە بۆچی دەبێ لامان وابێ کە جوغرافیای ئێران نیشتمانە و کەنداوی فارس هێڵی سوورە! یان ئەوەی کە تێڕوانینمان بۆ پەیوەندیی ئەم ئێمە و ئەوانە هاوئاستی پەیوەندیی هەڵاوێر و هەڵاوێردراو بێت! ئاخۆ گەلێک کە مەوجوودییەتی ژێرپێ نراوە ،داگیر کراوە و پێویستیی بە رێڕەوێکی رزگاریخوازانە هەیە یان هەڵگرتنی گوتاری لابردنی هەڵاواردن!

لە ڕووی نەزەرییەوە، یەکسانی بۆخۆی چەمکێکی ئابستراکتە کە مرۆڤایەتی بە درێژایی مێژوو وەک درەوشاوەترین دروشمی ئایدیالیستی بە کاری هێناوە و بۆ کوردیش لە نێو ئێران ئەم مەسەلە وەڕاست دەگەڕێ؛ بەڵام لانیکەم لە سەدەی ڕابردوودا نەک هەر لە ئێران بەڵکوو لە بەشەکانی تری کوردستانیش گوتاری لابردنی هەڵاواردن نەیتوانیوە دەسکەوتێکی ئەوتۆی هەبێ. گوتاری هەڵاواردن گوزارشت لە بوونی کیانێکی یەکگرتوو و خەڵکانێکی هاوچارەنووس دەکات کە بە هۆکاری جیاواز بەشێک لەم خەڵکە کەوتوونەتە پەراوێز و دەستیان بە دەرفەتی یەکسان نەگەیشتووە کە ئەمەش بە چاکسازی لە سیستمی بەڕێوەبەری ڕێفۆرم دەکرێ.

ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.

لە ڕاستیدا سەرجەم حیزبە سیاسییەکان لە بەراوردێکی رێژەییدا کەمینەیەکی هەرەبچووکی پێکهاتەی نەتەوەیەکی بندەستن کە وێڕای بانگەشەی ڕزگاریخوازی و تێکۆشانی بەرچاویان هیچ کات ناتوانن ئەو هێزە بن کە داگیرکار یان ئەویتر لە عەرزی واقیعدا وا لێبکەن کە مل ڕابکێشێ بۆ داخوازییەک لە ئاستی نەتەوەیەکی چەند میلیۆنیدا؛ کەوایە گەلی کورد لە بەریەککەوتنی رێکخراوەییدا ئەگەرچی بزووتنەوەکەی ڕاگرتووە بەڵام لەبەر ناهاوسەنگیی هێزی بەناو دەوڵەتی داگیرکار و حیزبی خۆیدا، نەیتوانیوە رێڕەوێک چێ بکا کە زەمانەتی وەرگرتن و پاراستنی مافی نەتەوە بکات.

دیارە مەبەست لەم گوتارە زیاتر خەسارناسییە نەک دانانی رێڕەوێکی گشتگیری تەواوی رزگاریخوازیی نەتەوەیی، هەربۆیەش قامک لە سەر ئەو خاڵانە دانرا کە وەک لاوازی بە پەیکەری گەلێکەوە دیارە کە بۆ دوو هەزارە دەچێت سەروەریی خۆی لە دەست داوە. ئەگەر وای دابنین کە ڕزگاریی گەلانی تر کە لە مێژوودا نموونەی زۆرمان لێی هەیە لە قۆناغی خەباتێکی گشتگیری جەماوەری تێپەڕیوە، دەبێ ئەو راستییە قەبووڵ بکەین کە هەتا بەرامبەری خۆمان وەک ئەویتر پێناسە نەکەین، نە گەرەنتییەک بۆ مافەکانمان هەیە و نە دەتوانین خەبات بۆ رزگاری لە ژێردەستەیی بکەین بە ئەمرێکی چەسپاوی دەروونی لە تاک و بنەماڵە و وەک ئەرکێکی گشتگیر لە سەر شانی کەمینەیەک لایبەرین و وەک گەلانی تر نیشتمان و نەتەوەی خۆمان لە پارادۆکسی ئێمە و ئەوان و ئایدیای ئابستراکتی هەڵاواردن دەرباز بکەین و پێ بنینە قۆناغی خودسازییەکی پشتبەستوو بە جەماوەرێکی ڕزگاریخواز؛ هەربۆیەش دەبێ بەجیددی پێداچوونەوە بە مەسەلەی کرداری ڕزگاریخوازی (کوردایەتی)دا بکەین و لەو شێوازەی رابردوو بۆ شێوازێکی نوێ هەنگاو هەڵبێنینەوە کە لەگەڵ گۆڕانکارییە گەورەکانی ناوخۆی کۆمەڵگەی کوردستان (کوردەواری) و هەڵکەوتەی هەنووکەیی دامەزراوە، رێکخراو و حیزبەکانیدا بێتەوە کە بەگشتی لای داگیرکارانەوە خراونەتە دۆخێک کە ناتوانن وەک پێشوو هەڵسن بە راپەڕاندن و هەڵسووڕانی خۆیان، گۆشەچاوێکیشمان لە مێژووی گەلانی دونیا و قۆناغی رزگاری و گەیشتن بە سەروەرییان هەبێت و بەدوور لە پێداگری لەسەر گوتارێکی تایبەت ـ تەنانەت ئەگەر ببێتە بەشێک لە بیرەوەریی مێژوویی و شوناسمان ـ هەوڵی دەرخستنی ئەو راستییانە بدەین کە بۆ ساڵانێکی دوورودرێژ دووپاتمان کردووەتەوە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.