• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٣٠ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ژن و سیاسەت

زایینی: ٠٤-٠٢-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١١/١٥ - ١٩:٢٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ژن و سیاسەت
ئاسۆ مێنبەری

ژنان و بەشداریی لە سیاسەت و سیاسی بوون دوو چەمکن کە بوونەتە بەشێکی گرینگ لە ئەدەبیاتی ڕۆژانەی مرۆڤەکاندا. ئەم دوو چەمکە بە بەردەوامی لەلایەن هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگە و بەپێی ڕادەی تێکەڵ بوون لەگەڵ بارودۆخی سیاسیی کۆمەڵگە و ویستی خودی خەڵک یان وەکوو خدەیەکی ڕۆژانە و بە ڕادەی کەم و زۆر بەکاردێن. لەڕاستیدا بەشداری کردنی سیاسی پێوەندی بە پێگەیاندنی سیاسییەوە هەیە و ئەو پێگەیاندنە پڕۆسەیێکە بۆ ڕێکخستن و ئامادەکردنی هاووڵاتی و تاک تا بتوانێ لە ژیانی سیاسی کۆمەڵگەکەی خۆیدا بەشداری بکات. ئەو ڕۆشنبیرییە سیاسییەی کە تاک لە پێگەیاندنی سیاسیی خۆیدا بە دەستی دێنێت لە تێگەیشتنی خودی ئەو کەسە لە مافەکانی و هەروەها مافی خۆی لە بەشداری کردن لە بڕیاردانی سیاسیدا ڕۆڵێکی گەورە دەگێڕێت. ڕوونە کە بە ڕادەی زیادبوونی بەشداری سیاسی هاووڵاتیان، ئەوەندەش حەزی توندوتیژی سیاسی لە لای تاکەکان کەم دەبێتەوە. لە پڕۆسەی پێگەیاندنی سیاسیدا چەند فاکتەر دەتوانن ڕۆڵی کاریگەریان هەبێت لەوانەش بنەماڵە، قوتابخانە، کۆمەڵ و گرووپە جۆراوجۆرەکان، دەزگا و کاناڵەکانی ڕاگەیاندنی جەماوەری و هتد.

دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.

بەدرێژایی مێژووی پڕ هەوراز و نشێوی گەلی کورد لە هەر چوار پارچەی کوردستاندا و هاوکات لەگەڵ بەشداری تاکەکان لە سیاسەت و دنیای سیاسەتدا، زۆرێک لە بنەماڵەکان پێش بە بەشداری منداڵەکانیان لە سیاسەتدا دەگرن؛ لە ڕاستیدا دنیای سیاسەت و ئەو گەرمەبازاڕەی دەسەڵات و دەسەڵاتخوازییە و هەروەها قوربانیدان و ئەو ڕووداوە دڵتەزێنانەی کە لە دنیای سیاسەتدا دەبینرێن دەبنە هۆی دروستبوونی ترس و دڵەڕاوکێ لە خێزانەکاندا و ئەبنە هۆکارێکی گەورە بۆ پێشگرتن لە بەشداری سیاسی نەوەی نوێ. ئەم پێشگرتن و ڕێگری کردنە لە کۆمەڵگەدا زیاتر لە پیاوان بۆ ژنان دێتە ئاراوە. نەریتی بوونی کۆمەڵگەی کوردستان و هەبوونی بیروباوەڕە دواکەوتووەکان و هەروەها دوورخستنەوە و ڕێگەنەدان بە ژنان بۆ بەشداری کردنیان لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکانی نێو کۆمەڵگە و هەروەها هێنانە خوارەوەی ئاستی باوەڕبەخۆبوونی ژنان ئەو فاکتەرە گرینگ و بەرچاوانەن کە بەداخەوە بوونەتە هۆی ئەوەیکە ژنان هەمیشە وەکوو نیوەیەکی لاواز و بێدەسەڵات لە کۆمەڵگەدا بێنە پێش چاو، بۆیە زۆر کەمن ئەو ژنانەی کە توانیبێتیان خۆیان لە باری سیاسییەوە پێ بگەیێنن و بتوانن لە داهاتووی نەتەوەکەیاندا بەشداری چالاکیان هەبێت.

هەبوونی دەوڵەتە تۆتالیتێر و سەرکوتکەرەکانیش دەورێکی هەرە گرینگ لە دواکەوتوویی سیاسی ژناندا دەگێڕن، هەر لەم پێوەندییەدا بەپێی مادەی ٢١ی جاڕنامەی جیهانیی مافی مرۆڤ، هەموو کەسێک مافی ئەوەی هەیە کە لە بەڕێوەبردنی کاروباری وڵاتەکەیدا، ڕاستەوخۆ یان لە ڕێگەی ئەو نوێنەرانەوە کە بە ئازادی هەڵبژێردراون بەشداری بکات، ئەمە لە حاڵێکدایە کە لە زۆربەی وڵاتەکاندا و بە تایبەت وڵاتانی جیهانی سێهەمدا، سەرەڕای قەبووڵ کردنی جاڕنامەی جیهانی و بەرپرسیاربوون لە هەمبەر بەڕێوەبردنی خاڵەکانی، نەتەنیا دەرفەت بە ژنان نەدراوە تاکوو خۆیان ببیننەوە، بەڵکوو زۆربەی کاتەکانیش تەنیا وەکوو کەرەستەیەک لە لایەن دەسەڵاتداران و لە پێناو بەرژەوەندی ئەواندا بە کارهێنراون، کە لەمبارەیەوە دنیای سەرمایەداریش وەکوو نموونەیەکی بەرچاو دەتوانێ ئاماژەی پێ بکرێت.

هەڵبەت باشتر وایە کە ئەو بەشداری نەکردنە یان دەرفەت نەدانە بۆ بەشداری کردن تەنیا لە ڕووی حەز و ئارەزووی دەسەڵاتخوازانەی حاکم و دەسەڵاتدارەکانەوە لێک نەدرێتەوە، بەڵکوو پێویستە سەرنجی ئەو کولتوورە سیاسییەش بدرێت کە لە نێو کۆمەڵگەدا بوونی هەیە. لەم جۆرە کۆمەڵگەیانەدا بۆمان دەردەکەوێ کە سیستمی ئایینیش سەرکوتکەرە، چونکە لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتێکی سەرکوتکەردایە، کەوایە لەم جۆرە سیستمەدا بنەماڵەیش دەبێتە بنەماڵەیەکی دەسەڵاتدار و سەرکوتکەر کە خوازراو یان نەخوازراو لە پێناو بەدیهاتنی ئامانجەکانی دەوڵەت و دەسەڵاتدا هەنگاو هەڵدەگرێت.

بەشداری سیاسی لای تاکەکان بەشدارییەکی ئازادانە و دڵخوازە و لە پڕۆسەیەکی وەهادا تاک، ئیرادە و ویستی ئازادی هەیە و تەنیا خۆی دەتوانێ ئاستی چالاکییەکانی لە ژیانی سیاسیدا دەسنیشان بکات، بە دڵنیاییەوە هەموو چەشنە بەشداری کردنێکی سیاسی دەبێ، ئامانجی بە جێهێشتنی کاریگەریی لە سەر بڕیاری سیاسی و ژیانی سیاسیدا بێت؛ بۆیە دەبێ ژنان وەکوو بەشێکی گرینگ و کارتێکەری کۆمەڵگە و بە ئاگادار بوون لە کاریگەری بەرچاو و پۆزتیڤی خۆیان لە بارودۆخی کۆمەڵگەدا، هەوڵی ئەوە بدەن کە بە هەبوون و بەشداری کردنیان لە کاروباری سیاسیدا بەرزترین ئاستی چالاکیان لە گۆڕانی ئەرێنی بارودۆخی کۆمەڵگە بە گشتی و بارودۆخی تایبەتی خۆیان وەک ژن بێت.

دیارە ئەگەر بە چاوێکی ڕەخنەگرانە و خەسارناسانەوە سەرنجی بابەتەکە بدەین، دەبینین کە خودی ژنان لەو بەشدار نەبوون و لە پەراوێزبوونەدا تاوانباری سەرەکین. ئەمە ڕاستە کە فاکتەرەکانی گوشار بۆ سەر ژنان زۆرن و بەگشتی کردەوەکان و تەنانەت بیرکردنەوەشیان سنووردار دەکرێنەوە، بەڵام نابێ ئەو حەقیقەتە لە بیر بکەین کە هەمیشە و لە هەر بارودۆخێکدا پڕۆسەی گۆڕان دەتوانێ کاریگەری خۆی لە سەر پرسەکان دابنێت و بێ گومان ئەو گۆڕانە خۆی لە خۆیدا نرخی دەوێت و پێویستە ژنان لەو پێوەندییەدا ڕۆڵی پێشەنگایەتی بگێڕن و بە گرینگیدان بە هەلومەرج، خۆیان لە ئاستەکانی سەرەوەی کۆمەڵدا ببیننەوە و هەبوون و دەوری خۆیان لە کارگێڕی و گۆڕاندا بە هەموو چەشنە کردەوەیەکی بیرمەندانە بسەلمێنن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.