• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٣٠ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا

زایینی: ٠٤-٠٢-٢٠١٨ - هەتاوی: ١٣٩٦/١١/١٥ - ١٩:٣٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
مینا

"ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.

دەڵێن: "ادب مرد، بە ز دولت اوست"؛ ئەوەش دەرخەری ئەوەیە کە لە سەرجەم هەڵسوکەوتەکانی مرۆڤ شتێک جوانتر و سەرنجڕاکێشتر لە ئەدەب نییه کە مرۆڤەکان لە بەرانبەر یەکتردا ڕەچاوی دەکەن. کاتێک باس لەو وشەیە دەکرێت هەموو جۆرەکانی ئەدەب لەوانەش جۆری قسەکردن، ڕێگە رۆیشتن، هەڵسوکەوت، چاولێکردن، داواکاری، پرسیار، وڵام، خواردن و... لە خۆە دەگرێت کە زۆر جار بۆ پێناسەکردنی ئەو وشەیە لە پێوەندییەکاندا تا سنوورێکی ناڕوون و پێناسە نەکراو هەنگاو دەنێت.

ئێستا ئەو ئەدەبەی کە ئێمە وەک بەهایەک و سیفەتیکی باش بۆ مرۆڤ باسی لێوە دەکەین، لە دەسەڵاتی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێراندا و لای کاربەدەستانی ئەو ڕێژیمە خۆی لە کوێدا دەبینێتەوە؟! ئەگەر ئەدەب "اکتسابی" بێت بۆ لێی بێبەش و ئەگەریش "نفس"یە، بۆچی لە "ذاتی" ئەو کەسانەدا نییە. بەڕاستی پرسیار لەوەدایە کە بۆچی بەرپرسانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران لە بواری ئەدەبدا زۆر لاوازن و هەرچی بیکەن و بیڵێن لایان گرینگ نییه.

ئەوەیکە لێرەدا دەمهەوێ باسی بکەم ئەوەیە، که بەشێک لە ئەدەب خۆی لە نێو فەرهەنگدا دەبینێتەوە؛ مێژووی وڵاتێک، سەرمایەی فەرهەنگی و میراتی مێژوویی خەڵکی ئەو وڵاتەیە کە تێیدا دەژین وبەم پێیەش گرینگی و کاریگەریی تایبەتی خۆی هەیە. دیسان پرسیار ئەوەیە ئەگەر بەرپرسانی ئەو ڕێژیمە باس لە "تمدن دیرینە و آریایی" دەکەن کە خاوەنی مێژوو و فەرهەنگێکی قورس و قایمن ئەی بۆچی لە قسەکردندا وەک کەسێکی "دیمی" لێدوان دەدەن.

باسی ئەدەب لە قسە وکرداری بەرپرسانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران پێوەندی بە ئێستا یان چەند ساڵی ڕابردوو نییە، بەڵکوو هەر لە سەرەتای هاتنە سەرکاری ئەو کاربەدەستانەی ڕێژیم، "بێ ئەدەبی سیاسی" بوونی هەبووە و درێژەشی پێدەدەن. ئەوەش وا وێدەچێت کە لە ئایەتووڵا خومەینی بە میراتیان وەرگرتبێت؛ چونکە لە قسە و لێدوانەکانی ئەو کەسایەتییە مەزهەبییەدا دەردەکەوێت کە ناوبراو تا چ ڕادەیەک لە قسەکردن پاراو بووە و بە توێژەوە قسەی بێژتووە.

لە ئیستاشدا له بەرپرسانی ئەو ڕێژیمە دیارە که وەک ئەمەگناسییەک بۆ ڕێبەرە مەزهەبییەکەیان چەند پابەندن و نایانهەوێ ئەو ڕێچکەیە بەردەن و درێژەی پێبدەن؛ چونکە لە هەر حاڵەتێکدا قسەیەکی ناحەز و دوور لە کەسێکی سیاسی بە خەڵک و نەتەوەکانی دیکە دەڵێن و بە شانازییەوە لە میدیاکانی خۆیاندا بڵاوی دەکەنەوە و شانازیشی پێوە دەکەن. ئەوەش لە حاڵێکدایە کە خۆیان بەرنامەی ئەدەب و فەرهەنگ بۆ خەڵک دادەڕێژن و باس لە "گفتگوی تمدنها" دەکەن، کە زیاتر لە گاڵتەجاڕ دەچێت تا ڕاستی.

لە ماوەی چەند ڕۆژی ڕابردوودا کە خەڵک دژی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران و دەسەڵاتی دیکتاتۆری ـ مەزهەبی ویلایەتی فەقیهی ڕاپەڕین، وەک هەمیشە لە نزمترین تا باڵاترین بەرپرسانی ئەو ڕێژیمە قسە و تۆمەتیان وەپاڵ خەڵک دا و بەو بیانووە سەرکوتی خۆیان سەپاندەوە.

لەو بارەیەوە ڕێبەری ڕێژیمی ئێران "عەلی خامنەیی" بە خۆپیشاندەرانی گوت ئەو کەسانە "گۆپاڵ بەدەستی بێگانەن، خەڵکی بەکرێگیراون، یە مشت زبالە هستند"، "علم الهدی" باسی لەوە کرد "اراذل و اوباش" ڕژاونەتە سەر شەقامەکان، فەرماندە نیزامی و ئەمنییەتییەکانی ڕێژیم هەر کامەیان ئیددعای ئەوەیان کرد کە خۆپیشاندەران "بەکرێگیراو و داردەستی بێگانەن"، "کازم سدیقی" پێشنوێژی هەینی تاران گوتوویەتی: "خۆپیشاندەران بزن و گوێرەکەن"، "احمدی نژاد" گوتبووی ئەو کەسانە "خس و خاشاکن" و "جنتی" ڕایگەیاند کە ئەو کەسانە "ایادی استکبار"ن و زۆربەی بەرپرسانی دیکەش هەر کامیان بەو جۆرەی پێیان خۆش بووه قسەیان لەبارەی خەڵکدا گوتووە؛ لەهەمووشی گاڵتەئامێزتر لە چەند ڕۆژی ڕابردوو "محسنی اژەای" وتەبێژی دەزگای قەزایی ڕێژیم لە دانیشتنێکدا "فیتوو"ـی لێ دەدا و دەیگوت دەبێ فێربن کە چۆن فیتوو لێ دەن تا زار و لێوتان زەلام نەبێت.

یەکێک لە ئەنجامەکانی قسەی ناحەز و جنێودان لەلایەن بەرپرسانی هەر وڵاتێکەوە بۆ "فساد سیاسی" لەو دەسەڵاتە دەگەڕێتەوە، کە لەو حاڵەتەدا خەڵک توانای لێک جیاکردنەوەی "چاک" و "خراپ"ـی نییه و ئامانجی خۆی بزر دەکات. هەموو ڕێژیمە دیکتاتۆرەکان بۆ ئەوەیکە خەڵک لە داخوازییەکانیان پەشیمان بکەنەوە سەمبول و ئەرزشەکانی ئەو خەڵکه بە شتێکی خراپ و قێزەون لە قەڵەم دەدەن. ئەو ڕێژیمانە بە گشتی وشە و چەمکی باش، کە خەڵک دەتوانێت پێوەندییان لەگەڵ دروست بکات و بە ئامانجی ڕاستەقینەی خۆیان بگەن، لادەبەن یان وشەی تایبەتی خۆیان دادەنێن.

ئەوەیکە ئێستا لە میدیا و بڵاوکراوەکانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێراندا دەبینین و دەبیستین، دەرخەری ئەو ڕاستییەیە کە کاربەدەستانی ڕێژیم لە هەر بوارێکدا بێت له "ادب و نزاکت"ی قسەکردن و هەڵسوکەوتدا زۆر لاواز یان هەر بێبەشن؛ هەروەها بەرپرسانی ئەو ڕێژیمە لە ڕێگەی تایبەتی خۆیانەوە بێ ئەدەبی "گفتار و کردار"ـی خۆیان دەخەنە نێو کۆمەڵگە و پەرەی پێدەدەن هەر بۆیە ئەخلاقی ڕاست و گونجاو لە جوغرافیای ئێراندا بە نزمترین ئاستی خۆی گەیشتووە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.