• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

دكتور عۆبەید ئەحمەد: كێشەی كوردەكان لە سووریە بۆتە هۆی ئەوەی كە ئەوان لە بەرامبەر عەرەبەكاندا لاواز بن

زایینی: ١٩-١١-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٨/٢٩ - ٠٩:٢٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
دكتور عۆبەید ئەحمەد: كێشەی كوردەكان لە سووریە بۆتە هۆی ئەوەی كە ئەوان لە بەرامبەر عەرەبەكاندا لاواز بن
كوردستان میدیا: پاش كوژرانی زیاتر لە ٣٦ هەزار كەس لە سووریە و پاش كێشە و گرژییەكی زۆر، بەشێكی بەرچاو لە ئۆپۆزسیۆنی سوریە لە شاری دوحەی قەتەر رێككەوتن و بەشێكی زۆر لە لایەنی كوردی سووریە بۆ ئەم دانیشتنە بانگهێشت نەكرابوون.


بەشدارانی كورد لەو دانیشتنەدا تەنیا ٤ كەس بوون و ویستی ئەوانیش لەو كۆبوونەوەیەدا لە بەر چاو نەگیرا. بە باوەڕی "دكتور عۆبەید ئەحمەد" ئەندامی ئەنجۆمەنی نیشتیمانی كوردی سوریە، كێشەكانی ناو كوردەكان بۆتە هۆی ئەوەی كە لە بەرانبەر لایەنی عەرەبی ئۆپۆزیسیۆنی سوریە، لاواز بن.


رۆژی ٢٨ی خەزەڵوەر لە شاری ستۆكهۆڵم كۆبوونەوەیەك بۆ پشتیوانی لە كوردەكانی سووریە تەرخان كرابوو. لەم دانیشتنە زۆرتر باسی یارمەتی مادی كرا. لە ناو قسەكانی یەكێك لە نوێنەرانی ئەنجۆمەنی نیشتمانی كورد لە سوریە جۆرێك ترسی پێوە دیار بوو. ئەو وتی بە شێوەی ئاگایانە هەندێ لایەنی ناوەكیی و دەرەكیی خەریكن شەڕ بێنە ناو هەرێمی كوردستانی سوریە. هاوكات باسی هەندێ هێزی چەكداری ئیسلامی كرا كە لە ناو سنووری توركیە هاتوونەتە ناو خاكی كوردستانی سوریە و ئەمە دەتوانێ ببێتە كێشەیەكی قووڵ لە داهاتوویەكی نزیكدا.


هەر لەو پێوەندییەدا و لە چوارچێوەی باسەكانی ئەو كۆبوونەوەیەدا وتووێژێكی كورت لەگەڵ دكتور عۆبەید ئەحمەد چالاكی سیاسی كورد و ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی كوردی سوریە لە سوید پێك هاتووە.

ئامادەكردنی: ئاسۆ ساڵح


دكتور عۆبەید چەند هێزێكی چەكدار لە كوردستان بوونیان هەیە؟

د. عۆبەید: پەیەدە واتە پارتی یەكیەتی دێمۆكراتیك، سەرەكیترین هێزی چەكدارە لە كوردستانی سوریە. هەندێ پارتی دیكەش هەن بەڵام وەكوو پەیەدە بەهێز نین، بۆیە دەكرێ بڵێین كە پەیەدە سەرەكی ترین هێزی چەكدارە لە كوردستانی سوریە.


ئەرتشی ئازادی سوریە لە كوردستان هێزیان هەیە؟

د. عۆبەید: نا، ئەوان هیچ هێزێكیان لە خاكی كوردستانی سووریە نیە.


هەندێك هەواڵ بڵار بوونەتەوە كە باس لە بوونی هێزی چەكدار لە شاری سەرەكییەكان هەن كە خۆیان بە ناو هێزی جیهادی یان هێزی ئیسلامی دەناسێنن كە هەندێ جاریش بە كوردی قسە دەكەن، لە سەر ئەوان چ زانیاریەكتان هەیە؟

د. عۆبەید: ئەوە راستە، پاش ئەوەی حكوومەتی سووریە بۆ خۆیان ناوچەكانی هەرێمی كوردستانیان بە جێ هێشت، پەیەدە هاتە ناو ناوچەكان و ئیدارە حكوومەتیەكانیان گرتە ژێر كۆنترۆڵی خۆیان، بەڵام لەم ناوەدا لە ناو خاكی توركیە هەندێ هێز وەكوو ئەم هێزانە كە ئێوە ناوتان بردن، هاتنە ناو خاكی كوردستانی سووریە و بە تایبەت ناوچەی سەری كانی. ژمارەی ئەم كەسانە زۆرتر لە ٢٥٠ كەسە و خۆیان هەندێ جار بە ناو لەشكری ئازادیش دەناسێنن، بەڵام ئەو هێزانە لە خاكی توركیەوە هاتوون.


رەوش لە ناو كوردەكانی سووریە چۆنە؟ پێوەندی ئەوان چۆنە؟ مەبەست لە ناو خەڵك و ئەوانەی كە هەواداری هەندێ هێزی تایبەتن.

د. عۆبەید: هێزی سەرەكی ئێستا ئەنجۆمەنی نیشتمانی كوردی سوریەیە. پەیەدە بوونی هەیە، بەڵام سیاسەتی ئەم دواییەی ئەوان بە تایبەت لە بواری چەكداری زۆر ناڕەزایەتی لە ناو خەڵك لێ كەوتۆتەوە. ئێمە چالاكی چەكداریمان نەكرد و ڕێی ئاشتیمان گرتە بەر، بەڵام بەداخەوە پەیەدە ئەوەی نەكرد و مەسەلەی چەكداری مەترەح كرد، و ئەوە بووە هۆی ئەوەی كە توركیە لەو مەسەلە كەڵك وەربگرێ. توركیە وتی كە لە ناوچەكەدا هێزی چەكداری پەكەكە هەن و من ئەوە قەبووڵ ناكەم. بۆیە هەندێ هێزی چەكداری وەكوو ئەرتشی ئازاد رەوانەی ناوچەكە كرد. ئەوەی ئێستا لە ناو خەڵك گرینگە، مەسەلەی ئاشتییە. ئێمە وەكوو كوردی سوریە، ئاشتی بۆمان گرینگترە، بە شەڕی چەكداری ناتوانین شەڕی ئەرتشی ئازاد یان شەڕی ئەرتشی حكوومەت بكەین. ئێمە ئەمانهەوێ ئەو شۆڕشە بە ئاشتی بەردەوام بێت. بۆیە ئەم سیاسەتەی پەیەدە لە پێناو شەردا بووە هۆی ناڕەزایەتی خەڵك و دووری بەشێك لە خەڵك لەوان.


ئەگەر لە داهاتوودا لە ناو خەڵك كێشەیەك بێتە ئاراوە، بە ڕای تۆ لە چ بوارێكدا دەبێت‌. واتە چ مەسەلەیەك هەیە كە پۆتانسیەلی ئەوەی هەیە كە لە داهاتوو دا ببێتە كێشە لە ناو خەڵك؟

د. عۆبەید: رەوشی كوردی سووریە رەوشێكی تایبەتە. لە ناوچە كوردییەكان جگە لە كورد، عەرەبیش هەیە. بۆ وێنە هەندێ عەرەب هەن كە ساڵی 1972 و لە لایەن حكوومەتی سووریە هێنراونەتە ناوچەكە، جگە لە كێشە لە ناو هێزە كوردییەكان، ئەوە گەورەترین خەتەرە كە لە نێوان عەرەب و كورد شەڕ ساز بێت. دیارە عەرەبەكان بۆ شەڕ زۆر حازرترن. بەڵام ئێمە لە پێناو ئاشتی لەگەڵ هەموو لایەنەكان، چ كورد، چ عەرەب، فڵە هەوڵ دەدەین. تەواو هەوڵی خۆمان دەدەین كە شەڕ دروست نەبێت، بەڵام بە داخەوە هەندێ جار شەڕ بەسەرماندا دەسەپێت. حكوومەتی توركیە مێرەدا بێ‌ لایەن نیە. ئەگەر ئیمە وەكوو لایەنە كوردییەكان یەكگرتنی خۆمان بپارێزین، بە دڵنیایەوە رێگە نادەین كە هیچ حكوومەتێك سیاسەتی خۆی بە بیانووی حیزبی چەكدار، بەڕێوە ببات.


ئایا مەسەلەی ئاڵا لە كوردستان یەكێك لە كێشەكانە؟

د. عۆبەید: ئێمە وتوومانە كە ئاڵای كوردستان و ئاڵای سووریە لە كوردستان بشەكێتەوە، بەڵام بەداخەوە پەیەدە ئاڵای خۆی هەیە. ئەوەش بۆتە كێشەیەك لە ناو ئێمەدا. هیوادارم بتوانین بگەین بە تەوافۆقێك، بەڵام هێشتا پەیەدە ئەوەی قبووڵ نەكردووە.


روانینی لایەنی كوردی بۆ ڕێكەوتننی ئەم دواییەی ئۆپۆزیسیۆنی سوریە لە دۆحە چییە؟

د. عۆبەید: سێ ئەندامی ئێمە، واتە ئەنجۆمەنی نیشتمانی كوردی سوریە لە كۆبوونەوەی ئەم ڕێكەوتننە بەشدار بوون. ئێمە داخوازنامەیەكمان پێشكەشی ئەو دانیشتنە كرد كە بریتی بوو لە سێ خاڵ، یەكەم ئەوەی كە جێگرێكی كورد لە ناو سەرۆكایەتی هەبێت، دووهەم گەلی كورد لە سوریە وەكوو میلەتێك قەبووڵ بكرێن، ئەوان ئەڵێن "هۆڤیەتی كوردی لە سووریە"‌ بەڵام ئێمە داوامان ئەوەیە كە وەكوو "میللەت" قبووڵ بكرێ و وشەی "نەتەوە" بەكار بێنن، سێهەم داخوازیش ئەوەیە كە بە جێگەی "كۆماری عەرەبی سووریە" "كۆماری سووریە"، بەكار بێت وەكوو وڵاتەكانی دیكە لە ناوچە، بەڵام بەداخەوە لایەنی عەرەب تا ئێستا وڵامی ئەوەی نەداوەتەوە و هیچكام لە داخوازیەكانی ئێمەی قبووڵ نەكردووە. ئەو سێ نوێنەری ئێمە ئێستا لە كوردستانن و ئەوان بڕیار دەدەن كە ئەنجۆمەنی نیشتمانی كوردی سوریە بكەوێتە ناو ئەو رێكەوتننامە یان نا. پێویستە ئاماژەش بكرێ كە ئێمە وەكوو كورد لە سوریە ٤ ملیۆن كەسین و سێ نوێنەرمان لەو رێكەوتنە هەیە، بەڵام هاوكات لایەنی توركمانە كە پشتیوانی توركیەی لەگەڵە و كەمتر لە ٢ لە سەدی نفوسی سووریەن، ئەوانیش سێ نوێنەریان هەیە. ئەمەش پیشان دەدات كە توركیە كاریگەریەكی زۆری لە سەر ئۆپۆزسیۆنی سوریە هەیە. بەداخەوە كێشەی لایەنە كوردییەكان بۆتە هۆی ئەوەی كە كورد لە ناو ئۆپۆزسیۆن لاواز بێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: