• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٠ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٣٠ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

دكتور عۆبەید ئەحمەد: كێشەی كوردەكان لە سووریە بۆتە هۆی ئەوەی كە ئەوان لە بەرامبەر عەرەبەكاندا لاواز بن

زایینی: ١٩-١١-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٨/٢٩ - ٠٩:٢٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
دكتور عۆبەید ئەحمەد: كێشەی كوردەكان لە سووریە بۆتە هۆی ئەوەی كە ئەوان لە بەرامبەر عەرەبەكاندا لاواز بن
كوردستان میدیا: پاش كوژرانی زیاتر لە ٣٦ هەزار كەس لە سووریە و پاش كێشە و گرژییەكی زۆر، بەشێكی بەرچاو لە ئۆپۆزسیۆنی سوریە لە شاری دوحەی قەتەر رێككەوتن و بەشێكی زۆر لە لایەنی كوردی سووریە بۆ ئەم دانیشتنە بانگهێشت نەكرابوون.


بەشدارانی كورد لەو دانیشتنەدا تەنیا ٤ كەس بوون و ویستی ئەوانیش لەو كۆبوونەوەیەدا لە بەر چاو نەگیرا. بە باوەڕی "دكتور عۆبەید ئەحمەد" ئەندامی ئەنجۆمەنی نیشتیمانی كوردی سوریە، كێشەكانی ناو كوردەكان بۆتە هۆی ئەوەی كە لە بەرانبەر لایەنی عەرەبی ئۆپۆزیسیۆنی سوریە، لاواز بن.


رۆژی ٢٨ی خەزەڵوەر لە شاری ستۆكهۆڵم كۆبوونەوەیەك بۆ پشتیوانی لە كوردەكانی سووریە تەرخان كرابوو. لەم دانیشتنە زۆرتر باسی یارمەتی مادی كرا. لە ناو قسەكانی یەكێك لە نوێنەرانی ئەنجۆمەنی نیشتمانی كورد لە سوریە جۆرێك ترسی پێوە دیار بوو. ئەو وتی بە شێوەی ئاگایانە هەندێ لایەنی ناوەكیی و دەرەكیی خەریكن شەڕ بێنە ناو هەرێمی كوردستانی سوریە. هاوكات باسی هەندێ هێزی چەكداری ئیسلامی كرا كە لە ناو سنووری توركیە هاتوونەتە ناو خاكی كوردستانی سوریە و ئەمە دەتوانێ ببێتە كێشەیەكی قووڵ لە داهاتوویەكی نزیكدا.


هەر لەو پێوەندییەدا و لە چوارچێوەی باسەكانی ئەو كۆبوونەوەیەدا وتووێژێكی كورت لەگەڵ دكتور عۆبەید ئەحمەد چالاكی سیاسی كورد و ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی كوردی سوریە لە سوید پێك هاتووە.

ئامادەكردنی: ئاسۆ ساڵح


دكتور عۆبەید چەند هێزێكی چەكدار لە كوردستان بوونیان هەیە؟

د. عۆبەید: پەیەدە واتە پارتی یەكیەتی دێمۆكراتیك، سەرەكیترین هێزی چەكدارە لە كوردستانی سوریە. هەندێ پارتی دیكەش هەن بەڵام وەكوو پەیەدە بەهێز نین، بۆیە دەكرێ بڵێین كە پەیەدە سەرەكی ترین هێزی چەكدارە لە كوردستانی سوریە.


ئەرتشی ئازادی سوریە لە كوردستان هێزیان هەیە؟

د. عۆبەید: نا، ئەوان هیچ هێزێكیان لە خاكی كوردستانی سووریە نیە.


هەندێك هەواڵ بڵار بوونەتەوە كە باس لە بوونی هێزی چەكدار لە شاری سەرەكییەكان هەن كە خۆیان بە ناو هێزی جیهادی یان هێزی ئیسلامی دەناسێنن كە هەندێ جاریش بە كوردی قسە دەكەن، لە سەر ئەوان چ زانیاریەكتان هەیە؟

د. عۆبەید: ئەوە راستە، پاش ئەوەی حكوومەتی سووریە بۆ خۆیان ناوچەكانی هەرێمی كوردستانیان بە جێ هێشت، پەیەدە هاتە ناو ناوچەكان و ئیدارە حكوومەتیەكانیان گرتە ژێر كۆنترۆڵی خۆیان، بەڵام لەم ناوەدا لە ناو خاكی توركیە هەندێ هێز وەكوو ئەم هێزانە كە ئێوە ناوتان بردن، هاتنە ناو خاكی كوردستانی سووریە و بە تایبەت ناوچەی سەری كانی. ژمارەی ئەم كەسانە زۆرتر لە ٢٥٠ كەسە و خۆیان هەندێ جار بە ناو لەشكری ئازادیش دەناسێنن، بەڵام ئەو هێزانە لە خاكی توركیەوە هاتوون.


رەوش لە ناو كوردەكانی سووریە چۆنە؟ پێوەندی ئەوان چۆنە؟ مەبەست لە ناو خەڵك و ئەوانەی كە هەواداری هەندێ هێزی تایبەتن.

د. عۆبەید: هێزی سەرەكی ئێستا ئەنجۆمەنی نیشتمانی كوردی سوریەیە. پەیەدە بوونی هەیە، بەڵام سیاسەتی ئەم دواییەی ئەوان بە تایبەت لە بواری چەكداری زۆر ناڕەزایەتی لە ناو خەڵك لێ كەوتۆتەوە. ئێمە چالاكی چەكداریمان نەكرد و ڕێی ئاشتیمان گرتە بەر، بەڵام بەداخەوە پەیەدە ئەوەی نەكرد و مەسەلەی چەكداری مەترەح كرد، و ئەوە بووە هۆی ئەوەی كە توركیە لەو مەسەلە كەڵك وەربگرێ. توركیە وتی كە لە ناوچەكەدا هێزی چەكداری پەكەكە هەن و من ئەوە قەبووڵ ناكەم. بۆیە هەندێ هێزی چەكداری وەكوو ئەرتشی ئازاد رەوانەی ناوچەكە كرد. ئەوەی ئێستا لە ناو خەڵك گرینگە، مەسەلەی ئاشتییە. ئێمە وەكوو كوردی سوریە، ئاشتی بۆمان گرینگترە، بە شەڕی چەكداری ناتوانین شەڕی ئەرتشی ئازاد یان شەڕی ئەرتشی حكوومەت بكەین. ئێمە ئەمانهەوێ ئەو شۆڕشە بە ئاشتی بەردەوام بێت. بۆیە ئەم سیاسەتەی پەیەدە لە پێناو شەردا بووە هۆی ناڕەزایەتی خەڵك و دووری بەشێك لە خەڵك لەوان.


ئەگەر لە داهاتوودا لە ناو خەڵك كێشەیەك بێتە ئاراوە، بە ڕای تۆ لە چ بوارێكدا دەبێت‌. واتە چ مەسەلەیەك هەیە كە پۆتانسیەلی ئەوەی هەیە كە لە داهاتوو دا ببێتە كێشە لە ناو خەڵك؟

د. عۆبەید: رەوشی كوردی سووریە رەوشێكی تایبەتە. لە ناوچە كوردییەكان جگە لە كورد، عەرەبیش هەیە. بۆ وێنە هەندێ عەرەب هەن كە ساڵی 1972 و لە لایەن حكوومەتی سووریە هێنراونەتە ناوچەكە، جگە لە كێشە لە ناو هێزە كوردییەكان، ئەوە گەورەترین خەتەرە كە لە نێوان عەرەب و كورد شەڕ ساز بێت. دیارە عەرەبەكان بۆ شەڕ زۆر حازرترن. بەڵام ئێمە لە پێناو ئاشتی لەگەڵ هەموو لایەنەكان، چ كورد، چ عەرەب، فڵە هەوڵ دەدەین. تەواو هەوڵی خۆمان دەدەین كە شەڕ دروست نەبێت، بەڵام بە داخەوە هەندێ جار شەڕ بەسەرماندا دەسەپێت. حكوومەتی توركیە مێرەدا بێ‌ لایەن نیە. ئەگەر ئیمە وەكوو لایەنە كوردییەكان یەكگرتنی خۆمان بپارێزین، بە دڵنیایەوە رێگە نادەین كە هیچ حكوومەتێك سیاسەتی خۆی بە بیانووی حیزبی چەكدار، بەڕێوە ببات.


ئایا مەسەلەی ئاڵا لە كوردستان یەكێك لە كێشەكانە؟

د. عۆبەید: ئێمە وتوومانە كە ئاڵای كوردستان و ئاڵای سووریە لە كوردستان بشەكێتەوە، بەڵام بەداخەوە پەیەدە ئاڵای خۆی هەیە. ئەوەش بۆتە كێشەیەك لە ناو ئێمەدا. هیوادارم بتوانین بگەین بە تەوافۆقێك، بەڵام هێشتا پەیەدە ئەوەی قبووڵ نەكردووە.


روانینی لایەنی كوردی بۆ ڕێكەوتننی ئەم دواییەی ئۆپۆزیسیۆنی سوریە لە دۆحە چییە؟

د. عۆبەید: سێ ئەندامی ئێمە، واتە ئەنجۆمەنی نیشتمانی كوردی سوریە لە كۆبوونەوەی ئەم ڕێكەوتننە بەشدار بوون. ئێمە داخوازنامەیەكمان پێشكەشی ئەو دانیشتنە كرد كە بریتی بوو لە سێ خاڵ، یەكەم ئەوەی كە جێگرێكی كورد لە ناو سەرۆكایەتی هەبێت، دووهەم گەلی كورد لە سوریە وەكوو میلەتێك قەبووڵ بكرێن، ئەوان ئەڵێن "هۆڤیەتی كوردی لە سووریە"‌ بەڵام ئێمە داوامان ئەوەیە كە وەكوو "میللەت" قبووڵ بكرێ و وشەی "نەتەوە" بەكار بێنن، سێهەم داخوازیش ئەوەیە كە بە جێگەی "كۆماری عەرەبی سووریە" "كۆماری سووریە"، بەكار بێت وەكوو وڵاتەكانی دیكە لە ناوچە، بەڵام بەداخەوە لایەنی عەرەب تا ئێستا وڵامی ئەوەی نەداوەتەوە و هیچكام لە داخوازیەكانی ئێمەی قبووڵ نەكردووە. ئەو سێ نوێنەری ئێمە ئێستا لە كوردستانن و ئەوان بڕیار دەدەن كە ئەنجۆمەنی نیشتمانی كوردی سوریە بكەوێتە ناو ئەو رێكەوتننامە یان نا. پێویستە ئاماژەش بكرێ كە ئێمە وەكوو كورد لە سوریە ٤ ملیۆن كەسین و سێ نوێنەرمان لەو رێكەوتنە هەیە، بەڵام هاوكات لایەنی توركمانە كە پشتیوانی توركیەی لەگەڵە و كەمتر لە ٢ لە سەدی نفوسی سووریەن، ئەوانیش سێ نوێنەریان هەیە. ئەمەش پیشان دەدات كە توركیە كاریگەریەكی زۆری لە سەر ئۆپۆزسیۆنی سوریە هەیە. بەداخەوە كێشەی لایەنە كوردییەكان بۆتە هۆی ئەوەی كە كورد لە ناو ئۆپۆزسیۆن لاواز بێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.