• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

شۆڕشی فەرهەنگیی ئێران

زایینی: ٢٢-٠٤-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٢/٠٣ - ١٨:١٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
شۆڕشی فەرهەنگیی ئێران
گوڵاڵە كەمانگەر

دەسپێكی شۆڕشی فەرهەنگی لە ئێراندا دەگەڕێتەوە بۆ نەورۆزی ١٣٥٩ و ئەو پەیامەی كە خومەینی لەودا پێداگری لەسەر پێویستیی شۆڕشێكی فەرهەنگی لە ئێراندا كرد، لەو پەیامەدا راشكاوانە رایگەیاند كە مەبەست لە شۆڕشی فەرهەنگی دەركردنی مامۆستایانی بە وتەی ئەو بەستراوی رۆژهەڵات و رۆژئاوا بوو بۆ ئەوەی زانستگا ببێت بە شوێنێكی باش بۆ داڕشتنی زانستی باڵای ئیسلامی.

پاش ئەو پەیامە لە دواهەمین رۆژەكانی خاكەلێوەی هەمان ساڵدا، سێ رۆژ دەرفەت بۆ كۆكردنەوەی دەفتەر و تەشكیلاتی هەموو رێكخراوە زانستگاییەكان دیاری كرا، هەموو رێكخراوەكان بە سێ رۆژ لە زانستگا دەركران و پاش ئەو هێرشە كتوپڕە هەموو زانستگاكانی ئێران بۆ ماوەی نزیك بە سێ ساڵ داخران.

ئەمە بەشی دیاری ئەو شۆڕشەیە كە گەلێك جار بیستوومانە، بەڵام ئەوەی كە ئیدەی وەها شۆڕشێك لە كوێوە هات و مێژووی كردەوەی لەو چەشنە دەگەڕێتەوە بۆ كوێ و لەو چەند ساڵەدا و لە ساڵانی دواتریدا چی روویدا بابەتگەلێكە كە لەم وتارەدا بە كورتی باسی لەسەر دەكەین.

ئەگەرچی مێژووی هێرشی فەرهەنگی و شۆڕشی فەرهەنگی شتێكی تازە نیە و دەگەڕێتەوە بۆ سووتاندنی كتێبخانەكان لە سەردەمی داگیركارییە گەورەكانی مێژوودا، بەڵام ئەوەی وەكوو نموونەیەكی بەرچاو و نزیك بۆ ئەم كارە بەناو فەرهەنگییە بوو بە باشقەی خومەینی و ئەوانەی دەورووبەری، شۆڕشی فەرهەنگی لە چیندا بوو، شۆڕشێك كە بە فەرمانی مائۆ لە ١٨ی ئاگۆستی ١٩٦٦دا دەستی پێكرد و لە رەوتی ئەو شۆڕشەدا خوێندكاران و گاردی سووری چین هێرشێكی بەربڵاویان كردە سەر كەسایەتییە خوێندەوارەكان و پزیشكان و مامۆستایانی زانكۆ و هەر كەسێكی دیكە كە پێیان وابوو ملكەچی تەواوی بیری مائۆئیستی نیە، ئەو هێرشە نامرۆییانە كە زیاتر لە تاوانێكی شێتانەی بەكۆمەڵ دەچوو بەزەیی نە بە كەس دەهات و نە تەنانەت بە هیچ ئاسەوارێكی مێژوویی! هەر لە سەرەتاكانی ئەم شۆڕشەدا دوو میلیون مرۆڤ كوژران و لە كۆتاییدا رێژەی كوژراوەكان لە ماوەی ئەو ١١ ساڵەی كە ئەم شۆڕشە بەناو فەرهەنگییە درێژەی بوو گەیشتە رەقەمی سەیری ١٠٠ میلیون قوربانی!

جنوونی شۆڕشی فەرهەنگی لە چیندا لە سووتاندنی كتێبخانە و زیندەچاڵكردنی نووسەران تێپەڕی و تەنیا لە ناوچەی «وكسوان»دا ١٠٠ كەس بە زیندوویی خوران! چونكوو خواردنی دژبەران تەنیا رێگای سەلماندنی دۆستایەتی و خۆشەویستی بە نیسبەت مائۆ بوو!

ئەو تاوانە گەورە دژەمرۆییە كە لە سەردەمی مائۆ لە چیندا رووی دا هەرگیز وەكوو تاوانی هیتلێر مەحكووم نەكرا و هیچ باسیشی لێ نەكرا و بە پێچەوانە بوو بە باشقە بۆ كەسانێك وەك خومەینی و قەزافی و كەسانی دیكە بۆ لەنێوبردنی هەر بیرێكی جیاواز. رەهەندەكانی شۆڕشی فەرهەنگی لە ئێراندا ئەگەرچی (بە هۆی جیاوازیی رێژەی حەشیمەت) وەك نموونەی چینی بەربڵاو و لەو ئاستەدا شێتانە نەبوو، بەڵام خەسارێكی جیدی بە پەیكەری زانست و زانكۆ گەیاند، لە چەند ساڵی شۆڕشی فەرهەنگیدا نزیك بە حەوسەد مامۆستا لە زانكۆكان دەركران، بە وتەی عەبدولكەریمی سرووش كە خۆی یەكێك لە بەڕێوەبەرانی ستادی شۆڕشی فەرهەنگی بوو، ئەندامانی ئەو ستادە زانستگا بە زانستگا دەگەڕان و لەگەڵ مامۆستاكان قسەیان دەكرد، ئەگەرچی سرووش خۆی ناڵێ ئەو قسەكردنە بە شێوەیەك هەمان هەڵبژاردن و پشكنینی بیری مامۆستاكان بووە، بەڵام دیارە جگە لەوە مەبەستێكی دیكە بوونی نەبووە. گرینگترین بابەت بۆ خومەینی و ستادی شۆڕشی فەرهەنگی گۆڕینی رواڵەت و نێوەرۆكی زانكۆ و پاشان هەموو كۆمەڵگا و بەئیسلامیكردنی بوو. بۆ ئەو مەبەستە جگە لە دەركردنی مامۆستاكان و خوێندكارەكان و هێندێ جار دەستبەسەركردن و زیندانكردنیان، دامەزراوەگەلێك وەك دامەزراوەی نوێنەری رێبەری، ئەنجومەنی ئیسلامی پێك هات، بەرپرسایەتیی زانكۆكان بە مەلاكان بەخشرا و هەروەها وانەگەلی دەرسی وەك مەعارفی ئیسلامی و مێژووی ئیسلام و دەقە ئیسلامییەكان و شۆڕشی ئیسلامی و... هتد كە هەم لە لایەن مەلاكانەوە دادەڕێژرا و هەر ئەوانیش وەكوو مامۆستای زانكۆ دەیانگوتەوە هاتە نێو هەموو بوارە زانكۆییەكانەوە. ئەو رەوتە دوای چوارساڵی یەكەمی شۆڕشی فەرهەنگیش هەر درێژەی بوو و ستادی شۆڕشی فەرهەنگی بوو بە شورای باڵای شۆڕشی فەرهەنگی و تا ئێستاش خەریكە بە كاری خۆی واتە لێكۆڵینەوە و پشكنینی بیری مامۆستاكان و خوێندكاران درێژە دەدات، بەڵام پاش سی ساڵ لە شۆڕشی فەرهەنگی لە ئێراندا هێشتا دەسەڵاتی ئیسلامی پێی وایە بە مەبەستی نیهایی خۆی نەگەیشتووە و هەر بۆیە دیسان باسی پێویستیی ئاڵوگۆڕ لە زانستگا و دەركردنی مامۆستاكان دەكەن. لەم دواییانەدا سوبحانی كە مەرجەعێكی لاساییكردنەوەی شێعەیە باسی گرنگیی دەركردنی ئەو مامۆستایانەی كردووە كە بە وتەی ئەو هاوتەریب لەگەڵ ئیسلام و شۆڕشی ئیسلامیدا ناجووڵێنەوە، زۆربەی مامۆستاكانی ئەمڕۆی زانكۆكانی ئێران لە فیلتەری شوورای شۆڕشی فەرهەنگی گوزەراون و تەنانەت پەروەردەی هەمان زانكۆی ئیسلامیكراوی پاش شۆڕشی فەرهەنگین، بەڵام دیسان بۆ دەسەڵاتی سەركوتكەری ئیسلامی كێشەخوڵقێنن و سەرهەڵدانی زانكۆ لە ١٨ی پووشپەڕی ٧٨دا دەسەڵاتی لەو مەترسییە بە ئاگا هێنا، هەر بۆیە بە درێژای ١٢ ساڵ پاش ئەو رووداوە خەریكی خەسارناسی و لێكدانەوەی رووداوەكانی نێو زانكۆكانن و لەم دواییانەدا بەردەوام باسی ئیسلامیكردنی زانكۆ، جیاكردنەوەی رەگەزیی خوێندكاران و پێداچوونەوەی زانستە مرۆییەكان دەكەن.

كۆماری ئیسلامی لە مەسەلەی شۆڕشی فەرهەنگیشدا وەك هەموو كێشە كۆمەڵایەتییەكانی دیكەی خۆی بەشی لەنێوبردنی نێوەرۆك و گرینگی ئەو، دەخاتە پەراوێزی پرۆپاگاندای گۆڕینی رواڵەت و هەر بۆیە جیاوازیی رەگەزی دەكات بە درووشمێكی گەورە و سەرەكی كە بە وتەی وەزیری نێوخۆ دەبێ لە باخچەكانی منداڵانەوە تا زانكۆكان بە جیدی جێبەجێ بكرێت، لە درێژەی ئەو بڕیارەدایە كە گۆرانی خوێندن و سەما و شادی لە باخچەكانی منداڵاندا قەدەغە دەكرێت و بە كردەوەی بە نائەخلاقی دەناسرێ! ئەو بۆچوونە و ئەو شێوە هەڵسوكەوت و بڕیاردانە سەبارەت بە مەسەلەی ئەخلاق و رەگەز ئەگەرچی لە جێگەی خۆیدا شایانی ئاوڕدانەوە و خەسارناسییە بەڵام مەبەستێكی دووهەم و گرینگتر دەپێكێ كە بریتییە لە شاردنەوە و خستنە پەراوێزی پرۆسەی بێنێوەرۆككردنی زانكۆ و دابەزاندنی بەرچاوی ئاستی فەرهەنگ و تێگەیشتنی كۆمەڵگا و لەنێوبردنی هزر و ئەندێشە كە تاوانێكی گەورەی مرۆیی دێتە ئەژمار و كەس هەستی پێناكات.

ئەوەی لە شۆڕشی فەرهەنگیی ئێراندا رووی داوە و ئێستاش هەر درێژەی هەیە، ئەگەرچی بە رواڵەت وەك شۆڕشی فەرهەنگیی چین خوێناوی و دڕندانە نەبوو بەڵام لە باتی هەر رۆژێك كە بە تەمەنی كۆماری ئیسلامی زیاد دەبێ، فەرهەنگ و زانست و ئەخلاق لە كۆمەڵگای ئێراندا هەنگاوێك بەرەو لەنێوچوون و رووخانی یەكجاری نزیك دەبێتەوە و ئەوە تاوانێكی گەورە دەرهەق مرۆڤایەتییە و هاوسەنگی لەگەڵ نموونەكانی دیكەی مێژووی سەرەڕۆیی و دیكتاتۆری لە جیهاندا دەكات.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک