• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٤ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

شۆڕشی فەرهەنگیی ئێران

زایینی: ٢٢-٠٤-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٢/٠٣ - ١٨:١٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
شۆڕشی فەرهەنگیی ئێران
گوڵاڵە كەمانگەر

دەسپێكی شۆڕشی فەرهەنگی لە ئێراندا دەگەڕێتەوە بۆ نەورۆزی ١٣٥٩ و ئەو پەیامەی كە خومەینی لەودا پێداگری لەسەر پێویستیی شۆڕشێكی فەرهەنگی لە ئێراندا كرد، لەو پەیامەدا راشكاوانە رایگەیاند كە مەبەست لە شۆڕشی فەرهەنگی دەركردنی مامۆستایانی بە وتەی ئەو بەستراوی رۆژهەڵات و رۆژئاوا بوو بۆ ئەوەی زانستگا ببێت بە شوێنێكی باش بۆ داڕشتنی زانستی باڵای ئیسلامی.

پاش ئەو پەیامە لە دواهەمین رۆژەكانی خاكەلێوەی هەمان ساڵدا، سێ رۆژ دەرفەت بۆ كۆكردنەوەی دەفتەر و تەشكیلاتی هەموو رێكخراوە زانستگاییەكان دیاری كرا، هەموو رێكخراوەكان بە سێ رۆژ لە زانستگا دەركران و پاش ئەو هێرشە كتوپڕە هەموو زانستگاكانی ئێران بۆ ماوەی نزیك بە سێ ساڵ داخران.

ئەمە بەشی دیاری ئەو شۆڕشەیە كە گەلێك جار بیستوومانە، بەڵام ئەوەی كە ئیدەی وەها شۆڕشێك لە كوێوە هات و مێژووی كردەوەی لەو چەشنە دەگەڕێتەوە بۆ كوێ و لەو چەند ساڵەدا و لە ساڵانی دواتریدا چی روویدا بابەتگەلێكە كە لەم وتارەدا بە كورتی باسی لەسەر دەكەین.

ئەگەرچی مێژووی هێرشی فەرهەنگی و شۆڕشی فەرهەنگی شتێكی تازە نیە و دەگەڕێتەوە بۆ سووتاندنی كتێبخانەكان لە سەردەمی داگیركارییە گەورەكانی مێژوودا، بەڵام ئەوەی وەكوو نموونەیەكی بەرچاو و نزیك بۆ ئەم كارە بەناو فەرهەنگییە بوو بە باشقەی خومەینی و ئەوانەی دەورووبەری، شۆڕشی فەرهەنگی لە چیندا بوو، شۆڕشێك كە بە فەرمانی مائۆ لە ١٨ی ئاگۆستی ١٩٦٦دا دەستی پێكرد و لە رەوتی ئەو شۆڕشەدا خوێندكاران و گاردی سووری چین هێرشێكی بەربڵاویان كردە سەر كەسایەتییە خوێندەوارەكان و پزیشكان و مامۆستایانی زانكۆ و هەر كەسێكی دیكە كە پێیان وابوو ملكەچی تەواوی بیری مائۆئیستی نیە، ئەو هێرشە نامرۆییانە كە زیاتر لە تاوانێكی شێتانەی بەكۆمەڵ دەچوو بەزەیی نە بە كەس دەهات و نە تەنانەت بە هیچ ئاسەوارێكی مێژوویی! هەر لە سەرەتاكانی ئەم شۆڕشەدا دوو میلیون مرۆڤ كوژران و لە كۆتاییدا رێژەی كوژراوەكان لە ماوەی ئەو ١١ ساڵەی كە ئەم شۆڕشە بەناو فەرهەنگییە درێژەی بوو گەیشتە رەقەمی سەیری ١٠٠ میلیون قوربانی!

جنوونی شۆڕشی فەرهەنگی لە چیندا لە سووتاندنی كتێبخانە و زیندەچاڵكردنی نووسەران تێپەڕی و تەنیا لە ناوچەی «وكسوان»دا ١٠٠ كەس بە زیندوویی خوران! چونكوو خواردنی دژبەران تەنیا رێگای سەلماندنی دۆستایەتی و خۆشەویستی بە نیسبەت مائۆ بوو!

ئەو تاوانە گەورە دژەمرۆییە كە لە سەردەمی مائۆ لە چیندا رووی دا هەرگیز وەكوو تاوانی هیتلێر مەحكووم نەكرا و هیچ باسیشی لێ نەكرا و بە پێچەوانە بوو بە باشقە بۆ كەسانێك وەك خومەینی و قەزافی و كەسانی دیكە بۆ لەنێوبردنی هەر بیرێكی جیاواز. رەهەندەكانی شۆڕشی فەرهەنگی لە ئێراندا ئەگەرچی (بە هۆی جیاوازیی رێژەی حەشیمەت) وەك نموونەی چینی بەربڵاو و لەو ئاستەدا شێتانە نەبوو، بەڵام خەسارێكی جیدی بە پەیكەری زانست و زانكۆ گەیاند، لە چەند ساڵی شۆڕشی فەرهەنگیدا نزیك بە حەوسەد مامۆستا لە زانكۆكان دەركران، بە وتەی عەبدولكەریمی سرووش كە خۆی یەكێك لە بەڕێوەبەرانی ستادی شۆڕشی فەرهەنگی بوو، ئەندامانی ئەو ستادە زانستگا بە زانستگا دەگەڕان و لەگەڵ مامۆستاكان قسەیان دەكرد، ئەگەرچی سرووش خۆی ناڵێ ئەو قسەكردنە بە شێوەیەك هەمان هەڵبژاردن و پشكنینی بیری مامۆستاكان بووە، بەڵام دیارە جگە لەوە مەبەستێكی دیكە بوونی نەبووە. گرینگترین بابەت بۆ خومەینی و ستادی شۆڕشی فەرهەنگی گۆڕینی رواڵەت و نێوەرۆكی زانكۆ و پاشان هەموو كۆمەڵگا و بەئیسلامیكردنی بوو. بۆ ئەو مەبەستە جگە لە دەركردنی مامۆستاكان و خوێندكارەكان و هێندێ جار دەستبەسەركردن و زیندانكردنیان، دامەزراوەگەلێك وەك دامەزراوەی نوێنەری رێبەری، ئەنجومەنی ئیسلامی پێك هات، بەرپرسایەتیی زانكۆكان بە مەلاكان بەخشرا و هەروەها وانەگەلی دەرسی وەك مەعارفی ئیسلامی و مێژووی ئیسلام و دەقە ئیسلامییەكان و شۆڕشی ئیسلامی و... هتد كە هەم لە لایەن مەلاكانەوە دادەڕێژرا و هەر ئەوانیش وەكوو مامۆستای زانكۆ دەیانگوتەوە هاتە نێو هەموو بوارە زانكۆییەكانەوە. ئەو رەوتە دوای چوارساڵی یەكەمی شۆڕشی فەرهەنگیش هەر درێژەی بوو و ستادی شۆڕشی فەرهەنگی بوو بە شورای باڵای شۆڕشی فەرهەنگی و تا ئێستاش خەریكە بە كاری خۆی واتە لێكۆڵینەوە و پشكنینی بیری مامۆستاكان و خوێندكاران درێژە دەدات، بەڵام پاش سی ساڵ لە شۆڕشی فەرهەنگی لە ئێراندا هێشتا دەسەڵاتی ئیسلامی پێی وایە بە مەبەستی نیهایی خۆی نەگەیشتووە و هەر بۆیە دیسان باسی پێویستیی ئاڵوگۆڕ لە زانستگا و دەركردنی مامۆستاكان دەكەن. لەم دواییانەدا سوبحانی كە مەرجەعێكی لاساییكردنەوەی شێعەیە باسی گرنگیی دەركردنی ئەو مامۆستایانەی كردووە كە بە وتەی ئەو هاوتەریب لەگەڵ ئیسلام و شۆڕشی ئیسلامیدا ناجووڵێنەوە، زۆربەی مامۆستاكانی ئەمڕۆی زانكۆكانی ئێران لە فیلتەری شوورای شۆڕشی فەرهەنگی گوزەراون و تەنانەت پەروەردەی هەمان زانكۆی ئیسلامیكراوی پاش شۆڕشی فەرهەنگین، بەڵام دیسان بۆ دەسەڵاتی سەركوتكەری ئیسلامی كێشەخوڵقێنن و سەرهەڵدانی زانكۆ لە ١٨ی پووشپەڕی ٧٨دا دەسەڵاتی لەو مەترسییە بە ئاگا هێنا، هەر بۆیە بە درێژای ١٢ ساڵ پاش ئەو رووداوە خەریكی خەسارناسی و لێكدانەوەی رووداوەكانی نێو زانكۆكانن و لەم دواییانەدا بەردەوام باسی ئیسلامیكردنی زانكۆ، جیاكردنەوەی رەگەزیی خوێندكاران و پێداچوونەوەی زانستە مرۆییەكان دەكەن.

كۆماری ئیسلامی لە مەسەلەی شۆڕشی فەرهەنگیشدا وەك هەموو كێشە كۆمەڵایەتییەكانی دیكەی خۆی بەشی لەنێوبردنی نێوەرۆك و گرینگی ئەو، دەخاتە پەراوێزی پرۆپاگاندای گۆڕینی رواڵەت و هەر بۆیە جیاوازیی رەگەزی دەكات بە درووشمێكی گەورە و سەرەكی كە بە وتەی وەزیری نێوخۆ دەبێ لە باخچەكانی منداڵانەوە تا زانكۆكان بە جیدی جێبەجێ بكرێت، لە درێژەی ئەو بڕیارەدایە كە گۆرانی خوێندن و سەما و شادی لە باخچەكانی منداڵاندا قەدەغە دەكرێت و بە كردەوەی بە نائەخلاقی دەناسرێ! ئەو بۆچوونە و ئەو شێوە هەڵسوكەوت و بڕیاردانە سەبارەت بە مەسەلەی ئەخلاق و رەگەز ئەگەرچی لە جێگەی خۆیدا شایانی ئاوڕدانەوە و خەسارناسییە بەڵام مەبەستێكی دووهەم و گرینگتر دەپێكێ كە بریتییە لە شاردنەوە و خستنە پەراوێزی پرۆسەی بێنێوەرۆككردنی زانكۆ و دابەزاندنی بەرچاوی ئاستی فەرهەنگ و تێگەیشتنی كۆمەڵگا و لەنێوبردنی هزر و ئەندێشە كە تاوانێكی گەورەی مرۆیی دێتە ئەژمار و كەس هەستی پێناكات.

ئەوەی لە شۆڕشی فەرهەنگیی ئێراندا رووی داوە و ئێستاش هەر درێژەی هەیە، ئەگەرچی بە رواڵەت وەك شۆڕشی فەرهەنگیی چین خوێناوی و دڕندانە نەبوو بەڵام لە باتی هەر رۆژێك كە بە تەمەنی كۆماری ئیسلامی زیاد دەبێ، فەرهەنگ و زانست و ئەخلاق لە كۆمەڵگای ئێراندا هەنگاوێك بەرەو لەنێوچوون و رووخانی یەكجاری نزیك دەبێتەوە و ئەوە تاوانێكی گەورە دەرهەق مرۆڤایەتییە و هاوسەنگی لەگەڵ نموونەكانی دیكەی مێژووی سەرەڕۆیی و دیكتاتۆری لە جیهاندا دەكات.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.