• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

دەربڕینی جیاواز و ئامانجی هاوبەش

زایینی: ٢٢-٠٤-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٢/٠٣ - ١٨:٣٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
دەربڕینی جیاواز و ئامانجی هاوبەش
رەزا فەتحوڵڵانژاد

ناکۆکی لە بیروبۆچوون و لێڕوانینەکان بەنیسبەت چۆنیەتیی هەڵسوکەوت لەگەڵ ئامریکا لە نێو کاربەدەستانی کۆماری ئیسلامیدا زیاتر لەوەی لەسەر سیاسەتی دەرەکی ئەو رێژیمە کاریگەری دانابێ، کاریگەری لەسەر دیاریکردنی هێڵە سوورەکانی نێو کایەی باڵەکان لەو رێژیمەدا داناوە. هاشمی رەفسەنجانی لەم دواییانە وتووێژێکی پڕهەراوهوریای لەگەڵ «وەرزنامەی لێکۆڵینەوە نێونەتەوەییەکان» کرد کە یەکێک لە تەوەرە سەرەکییەکانی، رەنگدانەوەی بیروبۆچوونی ناوبراو لەمەڕ پێوەندیی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ ئامریکا و هەروەها باسکردن لەو هەنگاوە کردەکییانەیە کە ئەو لە سەردەمی سەرکۆماریی خۆیدا هەڵیهێناوەتەوە.

رەفسەنجانی وتوویەتی کاتی خۆی لە نامەیەکدا بۆ خومەینی نووسیوە «ئامریکا زلهێزی جیهانە. مەگەر ئورووپا لەگەڵ ئامریکا، چین لەگەڵ ئامریکا و رووسیە لەگەڵ ئامریکا چ جیاوازییەکیان لە روانگەی ئێمەوە هەیە؟ ئەگەر لەگەڵ ئەوان وتووێژ دەکەین، بۆچی لەگەڵ ئامریکا وتووێژ ناکەین؟»

ناوبراو لە وتووێژەکەدا وێڕای وەبیرهێنانەوەی ئەوەی کە «ئیسلام بڕیاری نەداوە کە پێوەندیمان لەگەڵ ئەوانەی کە دژی بیروباوەڕی ئێمەن، بپچڕێینن یان لەگەڵیان قسە نەکەین»، بە ئاماژەی پەنانەکی بە پێوەندی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ چین، کورەی باکوور، کووبا و وێنێزۆئێلا و چەند وڵاتی کۆمۆنیستی دیکە، دەڵێ: «بە شێوەی سرووشتی ئەگەر بەپێی بیروباوەڕ کار بکەین، لەگەڵ ئەو وڵاتە ئیلحادییانە کە هەر خوا و مەعنەوییاتیان قبووڵ نیە، نەدەبوا هاریکاری بکەین. بەڵام ئێستا لەوان نزیکترین».

رەفسەنجانی قامکی لەسەر هێندێ راستی داناوە کە دەرخەری ئامانج و مەبەستە پشتی پەردەکانی کۆماری ئیسلامی لە پچڕانی پێوەندییەکانی لەگەڵ ئامریکا و دروشمدان دژی ئەو وڵاتەیە. راستییەک کە زۆر جار ئۆپۆزیسیۆنی ئەو رێژیمە قامکیان لەسەر داناوە کە چ نیە جگە لە بەتابۆکردنی هەبوونی پێوەندی لەگەڵ ئەو «زلهێزەی جیهان». وەک رەفسەنجانی بە شێوەی تایبەتیی خۆی باسی کردووە، دژایەتیی ئەو رێژیمە لەگەڵ ئامریکا بەو جۆرەی کە خودی سەرانی رێژیم و لەوانە خامنەیی بانگەشەی بۆ دەکەن، بۆ بنەما بیروباوەڕییەکانی نیزام ناگەڕێتەوە، چوونکە گەر وابا، خۆ ئامریکا بەپێی یاسا بنەڕەتییەکەی، رێز بۆ هەموو بیروباوەڕێک و لەوانە بیروباوەڕە مەزهەبییەکان دادەنێ و لە نێوخۆی وڵاتەکەیشیدا ئیزنی بە موسوڵمانان داوە کە رێوڕەسمە ئایینییەکانی خۆیان بەڕێوە بەرن و بۆ ئایینەکەیان بەپێی یاسا پڕوپاگەندە بکەن، بەڵام لە چین و رووسیە بە هەزاران موسوڵمان کوشتوبڕ کراون و ئەو رێژیمە دەنگیشی لێوە نەهاتووە.

ئەم راستییانە دەریدەخات کە هۆکاری دوژمنایەتیی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ ئامریکا لانیکەم ئەوەندەی کە لە رواڵەتدا دیارە، نەک بنەما بیروباوەڕییەکان بەڵکوو بنەمای نێوخۆیی هەیە. ئەم رێژیمە هەوڵی داوە بە دوورکەوتنەوە لە ئامریکا، ئەگەری دەستێوەردانی ئەو زلهێزە لە هاوکێشە نێوخۆییەکانی ئێران لەنێو ببات و ئەو دوژمن سازییەش بکاتە بیانوویەک بۆ هێرشکردنە سەر دەنگە جیابیر و دژە نێوخۆییەکان. بەگشتی ئامریکا ئەوەندەی لە هەبوونی پێوەندی لەگەڵ ئێران قازانج دەکات، ئەوەندە لە دوژمنایەتیکردنی قازانج ناکات و ئەوە کۆماری ئیسلامییە کە لە هەنگاوی یەکەمدا لە پێناو پاراستن و پەرەپێدانی سەرەڕۆیی و ئامانجە تیرۆریستییەکانی، بە پێویستی زانیوە پێوەندی خۆی لەگەڵ ئەوە وڵاتە بپچڕێنێ کە زیانەکەی پێش هەموو لایەک، بۆ خەڵکی ئێران بووە و هەیە.

رەفسەنجانی ئەگەرچی لە سەردەمی سەرکۆمارییەکەیدا دروشمی «تنش زدایی» (سڕینەوەی تەنگەژەکاندا) هەڵگرتبوو و تا رادەیەک لەم پێناوەدا هەنگاوی نا، بەڵام ئامانجی لەم کارە وەک زۆر جار لە نموونە لێکچووە سیاسییەکانی دیکەدا باسی کردووە، پتەوکردنی جێگەوپێگەی کۆماری ئیسلامی لە دەرەوە و پاراستنی ئەو رێژیمە بووە. هەروەها بە سەرنجدان بەو راستییەی کە رەفسەنجانی بەنیسبەت سەرکوتکارییەکانی نێوخۆی ئێران نەتەنیا دەنگی لێوەنەهاتووە، بەڵکوو بۆ خۆی بەشێک بووە لە بەرنامەداڕێژەرانی ئەو سیستمە داپڵۆسێنەرە، کەوابوو مەبەستی رەفسەنجانیش لەوەی کە خوازیاری پێوەندی لەگەڵ ئامریکا بووە، نەک بڕواهەبوون بە پێوەندیی دیپلۆماتیک لەسەر بنەمای رێوشوێنە مرۆڤتەوەرە بانگەشەبۆکراوەکانی بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان نەبووە و نیە، بەڵکوو پتەوکردنی پێگەی دەرەوەیی بەمەبەستی دەستئاوەڵەیی نێوخۆیی بۆ درێژەدانی سەرکوتکارییەکان بووە و هەیە.

بەم پێیە، باڵی پاوانخواز و باڵی چاکسازیخوازانی حکوومەتی لە نێو رێژیمدا بەنیسبەت پرسی پێوەندی ئێران و ئامریکا خاوەنی دوو روانگە و هەڵسوکەوتی جیاواز بوون بە یەک ئامانجی هاوبەشەوە کە چۆنیەتیی درێژەدان بە دەسەڵاتە سەپێنەر و سەرەڕۆکەیان لە نێوخۆی وڵات دایە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک