" />

  • ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

رۆژنامەی "کوردستان" یادگاری پیرۆزی سەردەمێکە کە هەلێکی ئازادیی تێدا هاتۆتە پێش

زایینی: ٢٣-٠٤-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٢/٠٤ - ١٨:١٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
رۆژنامەی
ماڵپەڕی کوردستان میدیا، وتووێژێکی تایبەتیی لەگەڵ نووسەر و رۆژنامەنووس، "سه‌دیق ساڵح" سەبارەت بە رۆژنامەی کوردستان پێکهێناوە.

کوردستان میدیا: هەرچەند رۆژنامەگەریی کوردی بەفەرمی لەسەر دەستی بنەماڵەی بەدرخانییەکان و بەتایبەت "میقداد مێدحەت بەدرخان" دەستی پێکردووە، بەڵام لە سەردەمی کۆماری کوردستان و لەدایک بوونی رۆژنامەی"کوردستان" ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حدک ئێران، دەرفەتێکی دیکەیە لە رۆژنامەنووسیی کوردی لە کوردستانی ئێران، ئەو قۆناغە چۆن دەنرخێنی و تەمەنی ئەو رۆژنامە بە چەند قۆناغدا تێپەڕیوە؟

سه‌دیق ساڵح: رۆژنامەوانی وەک داهێنراوێکی رۆژئاوا کە مەرامی پێ‌ بڵاوکردنەوەی هەواڵ بووە، لەلای کورد کە سەری هەڵداوە، لەپاڵ ئەوەدا، داوا و مافی رەوا و زۆر لێکراویی کوردی پێ‌ جەخت کراوەتەوە و رووی راستیی مەسەلەکەی پێ‌ خراوەتە بەرچاو. بەوپێیە، ئامرازێکی کاریگەری جووڵانەوەی کورد لەو دەرفەتە مێژووییەی دامەزراندنی (حکوومەتی میللیی کوردستان)دا لە مەهاباد، رۆژنامەوانی بووە، کە روویەکی ژیاری و گەشی ــ بەگشتی ــ ئەو قۆناغەیە و نیشاندەری ئەو راستییەیە کە کورد هەر زمانی چەک و شەڕ نازانێ‌ و ئەگەر هەلی بۆ هەڵ بکەوێ‌ دەتوانێ‌ بە شێوەیەکی شارستانیانە بجووڵێتەوە و چالاکی بنوێنێ.

نابێ‌ ئەومان لەبیر بچێ‌ کە رۆژنامەی "کوردستان" درێژەپێدەری ــ کەم‌وزۆر ــ هەمان رەوتی رۆژنامەوانیی سەردەمەکەیە کە سەرەتا بە گۆڤاری "نیشتمان" دەستی پێ‌ کردووە و پاشتر بە گۆڤاری "کوردستان" لە 6/12/1945دا ‌و دوابەدوای ئەوە بە "کوردستان" وەک رۆژنامە لە 10/1/1946دا و "هاواری نیشتمان" و "هەڵاڵە" و "گڕوگاڵی منداڵانی کورد" درێژەی پێ‌ دراوە. هەر بڵاوکردنەوەی رۆژنامە بۆ خۆی، پاش ساڵانێکی درێژی ژێردەستەیی و رێگرتن لە سازکردنی پێویستییەکانی ئامادەیی بۆ هەلێکی وەها، سەروەری و کارێکی مەزنە.

رۆژنامەکە، کە ــ بەگشتی ــ حەفتانە دوو ژمارە پتری لێ‌ دەرچووە، دەبێ‌ هەوڵ درابێ‌ بکرێتە رۆژانە، بەڵام دیارە لە هەلومەرجێکی وا نائاساییدا زەحمەت بووە ئەو ئاواتە بهێنرێتە دی. ئەم رۆژنامەیە کە بەرهەمی دەسەڵاتێکی خۆماڵیی کوردییە و توانیویە پەیامی راستەقینەی کورد لە کۆمەڵێک وتاردا بخاتە بەرچاوی حکوومەتی ناوەندی، سەرباری هەواڵ و راپۆرتە هەواڵی تایبەت بە چالاکییەکانی خوێندن و فەرهەنگ و رۆشنبیری و بەرەکانی شەڕ و ژنان و ... ، نوێنەری داوا و مافەکانی ئەو قۆناخەی جووڵانەوەی رزگاریی کورد بووە بۆ جێ‌ کردنەوەی خودموختاری لە چوارچێوەی قانوونی ئەساسیی ئێراندا.

کوردستان میدیا: رۆژنامەی "کوردستان" وەک بە تەمەنترین و لەمیژینەترین رۆژنامەی کوردی لە کوردستانی ئێران کەلە قۆناغە جیاجیاکاندا بەردەوام بووە، خاوەن چ پێگە و سەنگێکە و بەڕای بەڕێزتان چەندە توانیویە لە بووژانەوەی فەرهەنگ و زمانی کوردیدا دەور بگێڕێت؟

سه‌دیق ساڵح: گرنگترین و یەکەمین کەڵکەڵەی رۆشنبیرانی کورد لەهەر دەرفەتێکدا بۆ کورد ڕەخسابێ‌، گەڕانەوە بووە بۆ زمان وەک بنەما و جیاکەرەوەیەکی سەرەکی بۆ چەسپاندنی بوونی نەتەوەیی و بۆ کوردی وەک زمانێکی قەدەغەکراو، کە پێشتر رێی بەکارهێنان و گەشەپێدانی نەدراوە و نەک هەر هیچ دەزگایەکی حکوومەتی بۆ خزمەت کردنی زمان ‌و ئەدەبیاتی کوردی دانەمەزرێنراوە، بەڵکوو رێگریش لە راپەڕاندنی پرۆژەیەکی لەو چەشنە کراوە لەو رووە کە ــ گوایە ــ کوردی زمانی نووسین ‌و کتێب نییە!

ئەو رۆژگارە و لە سایەی ئەو حوکمە کوردییەدا بایەخێکی زۆر بەم لایەنە دراوە و نووسەران و دانەران دەرەتانی بڵاوکردنەوەی بەرهەمەکانی خۆیان بۆ فەراهەم بووە. شیعر بە پلەی یەکەم ــ وەک پێویستییەکی حەماسە خوڵقێن ــ پانتایی‌یەکی گەورەی لە رۆژنامەکەدا داگیر کردووە، پاشتر پەخشانی ئەدەبی و کۆمەڵایەتی و سیاسی. هەوڵ دراوە زاراوەسازی بکرێ‌ و وشە و زاراوەی پەتی و دروستکراو بهێنرێتە گۆڕێ‌ و لە رۆژنامەکەدا جێ‌ بکرێتەوە. تەنانەت بە فەرمان و بڕیاری پێشەوا قازی محەممەد دەست کراوە بە کردنە کوردیی ناو و زاراوەکانی سەربازی و پێشەوا خۆی ــ وەک نەریتی سەرۆکی دەوڵەتانی جیهانیشە ــ لەنزیکەوە چاودێری و سەرپەرستیی ئەم لایەنەی کردووە، بۆیە کۆمەڵێک زاراوە بە زنجیرە لە رۆژنامەکەدا بڵاو کراوەتەوە.

کوردستان میدیا: پاش ئەو هەموو گۆڕانکاری و پێشڤەچوونانەی کەلە بواری رۆژنامەنووسیدا هاتۆتە ئاراوە، ئاخۆ "کوردستان" توانیویە لە گەڵ ئەو گۆڕانکارییانەی سەردەم، خۆی بگونجێنێت؟

سه‌دیق ساڵح: نابێ‌ پێمان وابێ‌ و چاوەڕوان بین رۆژنامەوانییەکی تازە کوورە و ساوای کوردی لەو پارچەیەی وڵاتدا، هەمان ئاستی تەکنیکی و پێشکەوتنی رۆژنامەوانیی ئەو دەمەی ئێرانی هەبوو بێ‌، کە سامان و کەلەپوورێکی دەوڵەمەندی لەو بارەیەوە هەبووە، چونکە هەم وەکوو پێویست ئەو پاشخانەی شارەزایی و تەکنیک و کادیری پسپۆڕ نەبووە و هەم کوردستانیش هەتا ئەو کاتە چاپخانەی زۆر پێشکەوتوو و بەرزی تێدا دانەمەزراوە. بۆیە ئاستی تەکنیکیی "کوردستان"، بە رەچاو کردنی ئەم راستییە، بە پەسند و بەرز دادەنرێ‌ و گرنگ ئەوەیە رۆژنامەوانی بەو حاڵ ‌و بارەیەوە پێویستییەکی هەرە گرنگی سەروەختەکەی دابین کردووە. لەگەڵ ئەوەیشدا، بە دوور نازانرێ‌ سوود لە تەکنیک و ئەزموونی رۆژنامەوانیی ئێران وەرگیرابێ‌. ئەم خاڵە بۆ خۆی پێویستیی بە وردکردنەوە و پێداچوونەوەیەکی فراوانتر و هەڵسەنگاندنی رۆژنامەوانیی ئەو سەردەمەی ئێران هەیە.

کوردستان میدیا: جەنابت وەک کەسێک کەلە بواری ئارشیوی رۆژنامەگەری کوردیدا کارت کردووە و بۆ ساغ کردنەوەی رۆژنامەی "کوردستان" هەوڵی زۆرت داوە، رۆژنامەیەک لە ٦٥ساڵ لەمەو پێش لە وەها بارودۆخێکی مێژوویی و سیاسیی کوردستان لەدایک بووە، خاوەن چ پێناسە و تایبەتمەندییەکە؟

سه‌دیق ساڵح: هەموو بەرهەمەکانی رۆژنامەوانیی کوردی، بەتایبەت بۆ کورد کە ئەرشیڤ و ناوەندی دیکەی نەبووە بۆ هەڵگرتن و پاراستن و کۆکردنەوەی شێوەکانی سامانی مێژوویی خۆی، دیارترین و باشترین پانتایی تێدا کۆکردنەوەی زانیاریی هەمەلایەنە و گرنگی مێژووییه سەبارەت بە بوارەکانی سیاسی و کۆمەڵایەتی و رۆشنبیری ... هتد کوردەواری. بۆیە "کوردستان"یش ــ بەش بە خۆی ــ ئاوێنەیەکی باڵانوێنی سەردەمەکەی خۆیەتی و سەرچاوەیەکی دەستی یەکەمە بۆ لێکۆڵینەوە و راست کردنەوە و جەخت کردنەوەی بەشێکی زانیاریی هەتا ئێستا تۆمار نەکراوی ئەو قۆناخە لە مێژوومان.

جگە لەوە، ئەمە یادگاری پیرۆزی دەورانێکە کە هەلێکی ئازادیی تێدا هاتۆتە پێش و کوردیش وەک ڕێیەکی خۆناساندن و سەلماندنی بوونی نەتەوەیی خۆی بەکاری هێناوە. لەبەر ئەوە دەشێ‌ "کوردستان" بە ناسنامەی تایبەتی ئەو قۆناخەی رۆژهەڵاتی کوردستان لەقەڵەم بدرێ.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ ڕاسان و گۆڕان
ــ ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسەدا
ــ ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.
  • ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟ ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟
    ئەرکەواز لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات و ڕۆژهەڵاتەوە پاڵی داوەتە داوێنی (پشتکێو)ەوە و لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتیشەوە دەبەسترێتەوە بە شاخی (بیورەواز) و لە باشوووری ڕۆژئاواشەوە پاڵی داوەتە شاخی (کەڵەک) کە بەرجەوەندی شار چەشنی دۆڵێکی بەرینی سەرسەوز بە بەرزی و نەوییەوە دەردەکەون و بینا و گەڕەک و کۆڵانەکانی لە نێوان دیمەنی سەرسەوز و داوێنی کێو و کەنار جۆگە و ئەو چەند کێوەدا بە جوانییەکی سەرنجڕاکێشەوە دەردەکەون.
  • سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟ سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟
    هیچ گیانلەبەرێک نییە کە بتوانێت بێبەش و دوورخراوە لە "پەروەردە و ڕاهێنان" بژیت و پێویستی بەو مەسەلەیە نەبێت، تەنانەت ئەگەر گیانلەبەرێک بە تەنیا لە هەر شوێنێک بژیت، بە تەنیا خۆی پەروەردە دەکات و "چۆنیەتی" ڕێڕەوی ژیانی خۆی دیاری دەکات بۆ ئەوەیکە بتوانێت لە بەردەم ئاستەنگ، کێشە و گرفتەکانی ژیاندا سەرکەوێ و ئەمنییەتی هەمەلایەنەی ژیانی دابین بکات.
  • ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا
    ڕاسان لە واتای وشەییدا بە مانای هەڕەشە بۆ لێدان و هەستانەوە و ڕاسبوونەوە بەرامبەر بە هێرشبەرێک بۆ تۆقاندن و دابەزاندنی ورەی دێت.
  • \ "ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی"
    ئەگەر تەنیا ئەو دوو ڕستەیەی ئەو رۆژنامەیە و سیاسەتی گشتی بەڕێوەبەرانی رۆژنامەکە و بە روونی سیاسەتی دەسەڵاتدارانی شۆڕشی سمکۆ سەیر بکەین و بیدەینە بەر سەرنج، بە روونی بۆمان دەردەکەوێت، کە خەڵکی کوردستان زۆر پێش ئەوەی ئەرتەشی سوور بۆ مەبەستی بەرگریکردن لە ئەگەری هێرشی ئاڵمان لە خاکی ئێرانەوە، رووبکاتە ئێران خۆی وەک نەتەوەیەک داناوە و باوەڕی بە بەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەی هەبووە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    به‌ دوای رووخانی كۆماری كوردستان و له‌ سێداره‌درانی پێشه‌وا قازی مه‌حه‌ممه‌د له ١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦ی هەتاوی‌(٣٠ی مارسی ١٩٤٧) خه‌باتی حیزبی دێموكرات كه‌وته‌ قۆناغێكی ئه‌سته‌مه‌وه‌، به‌ڵام حیزبی دێموكرات وه‌ك حیزبێكی ڕێنوێن، درێژه‌پێده‌ر و وه‌دیهێنه‌ره‌وه‌ی ئامانجه‌ به‌رزه‌كانی كۆماری كوردستان، ئه‌ركی رێكخستنی بزاڤی میللی- دێموكراتیكی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانی درێژه‌ پێدا.
  • ڕاسان و گۆڕان ڕاسان و گۆڕان
    حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانیش وەک هەر حیزبێکی دیکە، لە قۆناخی نوێدا پێویستی بە هزری نوێ و هێزی نوێ و رۆئیای دووبارە پێناسەکراو و سیستمی کاری نوێ هەیە.
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".