• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

هەوڵدان بۆ رەواییەكی‌نەبوو و دۆڕاو (ناهید حوسێنی)

زایینی: ٠٨-٠٣-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩٠/١٢/١٧ - ٠٠:٣٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
هەوڵدان بۆ رەواییەكی‌نەبوو و دۆڕاو (ناهید حوسێنی)
پرسگەلێك وەك ئازادییە سیاسی‌و كۆمەڵایەتییەكان، ماوەیەكی‌زۆر نییە لە كۆمەڵگای‌مرۆییدا كەوتوونەتە بەر باس و مێژووی‌ئەم چەمكانە دەگەڕێتەوە بۆ ئەم چەند سەدەی‌رابردووە و ئەو ئاڵوگۆڕە بنەڕەتییانەی‌بە سەر ئەندێشەی‌ئورووپایی‌دا هاتووە و بووەتە هۆكاری‌شكاندنی‌پێكهاتە نەریتییەكان و لەوێوە بەرەو رۆژهەڵات پەلی‌هاویشتووە.

دەربازبوون لە بازنەی‌فەلسەفەگەلێكی‌ئایینی‌وەك "جەبر و ئیختیار" وەكوو رووبەڕووبوونەوەی‌ئیرادەی‌خودا و ئیرادەی‌مرۆڤ یان ئیرادەیەكی‌ئاسمانی‌و ئیرادەیەكی‌زەوینی‌و پەیوەندیی‌نێوانیان و هەروەها لە پەیوەندی‌لەگەڵ بابەتێك بە ناوی‌"خێر و شەڕ" یان بە واتایەكی‌دیكە "چاكە و خراپە" و پێناسە كردنی بە پێی‌پێكهاتە و كولتووری‌كۆمەڵگاكان وەك ئاماژەی‌پێكرا ئەو ململانێیانە بوون كە هاندەر و هوكاری‌گەیشتنی‌هزری‌كۆمەڵگای‌مرۆڤایەتی‌بەرەو ئاراستە و چەمكە نوێیەكان بوون. ئەندێشەی‌سەردەمیانە و روانینی‌نوێ، پەیوەندیی‌نێوان خودا و مرۆڤ بە پەیوەندییەكی‌رۆحی‌و بەدەر لە تێكەڵ كردنی‌بە دەسەڵاتەوە دەبینێ‌و روانگەی‌سێكۆلاریزم وەكوو چەمكێكی‌كارا لە دنیای‌سیاسەت و دەسەڵاتدایی‌سەردەمییانەدا پێناسە دەكات. سیستمی‌دەسەڵاتداریی‌سەردەمیانە زیاتر پەرژاوەتە سەر پەیوەندیی‌نێوان مرۆڤ و مرۆڤ، واتە پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان و لەو سۆنگەشەوە چەمكێك بەناوی‌ئازادی‌پێناسە دەكرێت و رەهەندی‌جۆاوجۆر بەخۆیەوە دەبینێت. یەكێك لەو رەهەندانەی‌كە ئەم مەبەستی‌ئەم بابەتەی‌ئێمەیە "ئازادیی‌سیاسی‌"ە كە وەكوو كۆڵەكەی‌سەرەكیی‌هەبوونی‌دێموكراسی‌پێناسە دەكرێت و پێشێل كردنی‌ئازادییە سییاسییەكان، پێشێل كردنی‌بنەمایەكە بەناوی‌دەسەڵاتی‌خەڵك كە لە یاسای‌بنەڕەتییدا راشكاوانە ئاماژەی‌پێدەكرێت و ئەو پێشێلكارییە بە دژایەتی‌كردن لەگەڵ سەروەری‌یاسا دادەنرێت. یاسایەك كە پێناسەیەكی‌ورد لە رادەی‌هەموو رەهەندەكانی‌ئازادی‌و لەوانە ئازادیی‌سیاسی‌بەدەستەوە دەدات.

كاتێك بە شێوە گشتییەكەی‌باس لە ئازادی‌دەكەین مەبەست ئەوەیە كە ئیرادەی‌تاك بۆ گەیشتن بە مەبەستەكانی‌بەرەوڕووی‌هیچ چەشنە بەربەست یان رێگرێك نەبێتەوە، دیارە ئەوەش بەسەرنجدان بە رێژەیی‌بوونی‌ئازادیی و خوێندنەوەیەكی‌لۆژیكی‌لەو چەمكەیە لەبەرامبەر پێناسە كردنی لەسەر بنەمای‌جاڕنامەی‌جیهانیی‌مافەكانی‌مرۆڤ و ئەو سنوورانەی‌بۆ ئازادییە تاكەكەسییان لە بەرامبەر ئازادییە گشتییەكاندا دانراون. ئازادیی‌تاك لە كۆمەڵگا جیاوازەكاندا پێناسەی‌جۆراوجۆر وەردەگرێت، بەڵام بە گشتی‌لە رووی‌سیاسییەوە، ئازادی‌بیر و بۆچوون، دەربڕین، كۆبوونەوە و بڵاو كردنەوەی‌بیرو بۆچوونەكان لە رێی‌راگەیاندنی‌ئازادەوە ئەو ئازادییە بنەڕەتیانەن كە هەموو یاسا دێموكراتیكەكان لەسەریان هاوڕان.

لێرەوە و لەو سۆنگەوە وڵاتەكان بەسەر دێموكراتیك و نادێمۆكراتیكدا دابەش دەكرێن و چەمكە گشتی‌و بنەڕەتییەكان شرۆڤە دەكرێن و پێناسەكانی‌ئازادی‌و بە تایبەتی‌ئازادی‌سیاسی‌خوێندنەوەیان بۆ دەكرێت و وڵاتانێك بە پێشگری‌دێمۆكراتیكەوە پێناسەیەكی‌دروست و راستەقینە لە سیستمی‌دەسەڵاتداریی‌خۆیان دەخەنە روو و بە پێچەوانەشەوە هەن وڵاتانێك كە هەڵگری‌پێشگری‌نادێمۆكرتیك دەبن و سیستمی‌دەسەڵاتدارییان لەسەر ئەساسی‌نادێمۆكراتیك بوون وێنا دەكەن. لەو وڵاتانەدا ئازادی لە پەیوەندی‌لەگەڵ پێشێلكاری‌و دەسەڵاتێكی‌بەسەردا سەپاودا مانا دەكرێتەوە و خوێندنەوەی‌بۆ دەكرێت، لێرەدا تاكە هەستیار و دەروەستەكانی‌ئەو كۆمەڵگایانە بیر لە واتای‌راستەقینەی‌ئازادی‌دەكەنەوە و ئەوەیكە دەیانهەوێ‌لە چی‌ئازاد بن و ئەو ئازادییەی‌بیری‌لێ دەكەنەوە و خەبانی‌بۆ دەكەن بۆ چ مەبەستێكە.

یەكێك لە تایبەتمەندییە سەرەكییەكانی‌سیستمە دێموكراتیكەكان ئازادیی‌هەڵبژاردنە بۆ ئەوەی‌لەو سۆنگەوە دەسەڵات لە نێوان حیزبە سیاسییەكان و رێكخراوەكان و كەسایەتییەكاندا دەستاودەست بكرێت و بە گشتی‌شێوازێكی‌ئاسایی‌لە گۆڕینی‌دەسەڵات و دەسەڵاتدارەكانە لە رێی‌دەنگی‌خەڵكەوە، كە هەمان بنەمای‌دەسەڵاتی‌خەڵك، واتە مرۆڤ بەرامبەر بە مرۆڤ و نەك مرۆڤ بەرامبەر بە دەسەڵاتێكی‌نەگۆڕی‌ئاسمانییە.

لە لایەكی‌دیكەوە و لە خاڵی‌بەرامبەر بە سیستمە دێمۆكراتیكەكان، سیستمی‌نادێمۆكراتیك و دەسەڵاتی‌توتالیتێرە كە بە شێوەی‌رەها خۆی‌پێناسە دەكات و لادان لە یاسا و رێساكانی‌دەوڵەتی‌رەها بە خیانەت دادەنرێت و داواكاریی‌ئازادییە گشتییەكان و بە تایبەتی‌ئازادیی‌سیاسی‌سزای‌توند و تەنانەت كوشتنی‌بەدواوە دەبێت. دەسەڵاتە نادێموكراتیكەكان تێكنۆلۆژیی‌نوێ‌و كەرەستەكانی‌پەیوەندی‌گرتن وەك رۆژنامە، سینەما، رادیۆ، ئینتێرنێت و...هتد، بەكار دەهێنن بۆ ئەوەی‌كۆنترۆڵیان بەسەر هەموو خەڵكی‌ئەو وڵاتەدا هەبێت و بازنەیەك لە تاك پەرەستی‌بەدەوری‌رێبەری‌وڵاتدا درووست بكەن و پیرۆزایەتی‌پێببەخشن. بەكارهێنانی‌توندوتیژی‌و تێرۆر، ئەشكەنجە و قەڵاچۆكردن لە تایبەتمەندییەكانی‌وەها دەسەڵاتگەلێكن.

رێژیمی‌ئێران یەكێك لە نموونە هەرەبەرچاوەكانی‌سیستمە نادێموكراتیكەكانە و هەموو ئەو پێوەرانە دەگرێتەوە كە دەستنیشانی‌سیستمێكی‌توتالیتێر، رەها و سەرەڕۆ دەكەن. پێشێلكاری‌مافەكانی‌مرۆڤ لە سیستمی‌دەسەڵاتداریی‌ئێراندا هەر لە یاسای‌بنەڕەتیی‌ئەو وڵاتەوە دەست پێدەكات و تەنانەت بە خوێندنەوەیەكی‌ئاسایی‌و لە لایەن مرۆڤێكی‌ئاساییشەوە بە زەقی‌دەردەكەوێت. گرێدراوێی‌مافەكانی‌تاك بە یاسا ئاسمانییەكان و رەها و نەگۆڕ بوونی‌ئەو یاساگەلە و خوێندنەوەی‌نالۆژیكی‌و دواكەوتووانە لە ماف و دەرفەتەكان لە سای‌وەها سیستمێكدا بە ئاشكرا دەریدەخات كە ئەگەر هەندێ‌خاڵی‌رواڵەتییانەی‌ئەرێنیش لە یاسای‌بنەڕەتیی‌ئەو وڵاتەدا هێنرابێت تەنیا هەوڵێكی‌چەواشەكارانەیە و بە پاشگر و پێشگرە ئایینییەكانییەوە تەنیا لە بەرژەوەندی‌تاقمێكی‌دیاریكراودا گونجاندوویانە.

یەكێك لەو خاڵانە و لەو هەوڵە چەواشەكارانە، سیستمی‌هەڵبژاردنە لەو وڵاتەدا. بە درێژایی‌تەمەنی‌نگریس و تەژی‌لە شوورەیی‌ئەو رێژیمە بە دەیان خولی‌هەڵبژاردن لە مەجلیسەوە هەتا سەرۆك كۆماری‌بەڕێوە براون و بە دانان(انتصاب) لەبری‌هەڵبژاردن(انتخاب) پێوەرەكانی‌هەڵبژاردنی‌راستەقینەیان پێشێل كردووە و هەموو جارێك و هەرجارەش بە چەواشەكاری‌و فێڵ و تەڵەكە و بە كەڵك وەرگرتن لە سیاسەتی‌دووبەرەكی‌نانەوە لە نێوان ئیتنیك و ئایین و ئایینزاكاندا، خەڵكیان هێناوەتە سەر سندووقەكانی‌دەنگدان و ئەوەش بۆیان گرینگ نەبووە، خواستی‌خەڵك و ئەو دەنگانەن كە دراون و لە ئەنجامدا خواستی‌خۆیانیان بە ناوی‌دەنگی‌خەڵك، دەرخواردی‌هەمان خەڵك داوە و سووكایەتییان بە كەرامەت و شعووری‌خەڵك كردووە.

بە خۆشحاڵییەوە ئەوەی‌ئەمڕۆ دەبینرێت و هەستی‌پێدەكرێت بەرزبوونەوەی‌ئاستی‌هۆشیاریی‌خەڵكە و چاوەڕوان دەكرێت ئەو كۆدەنگییەی‌لە نێوان خەڵك و رێكخراو و حیزبە سیاسییەكاندا هاتۆتە ئارا جارێكی‌دیكە رێگە نەدات بەوەی‌رێژیمی‌كۆماری‌ئیسلامی‌لە مەبەستە چەواشەكارانە و نگریسەكانی‌خۆیدا سەركەوتوو بێت و رەوایی‌نەبوو و دۆڕاوی‌خۆی‌بە ناوی‌خەڵكەوە وێنا بكات.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ ڕاسان و گۆڕان
ــ ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسەدا
ــ ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.
  • ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟ ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟
    ئەرکەواز لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات و ڕۆژهەڵاتەوە پاڵی داوەتە داوێنی (پشتکێو)ەوە و لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتیشەوە دەبەسترێتەوە بە شاخی (بیورەواز) و لە باشوووری ڕۆژئاواشەوە پاڵی داوەتە شاخی (کەڵەک) کە بەرجەوەندی شار چەشنی دۆڵێکی بەرینی سەرسەوز بە بەرزی و نەوییەوە دەردەکەون و بینا و گەڕەک و کۆڵانەکانی لە نێوان دیمەنی سەرسەوز و داوێنی کێو و کەنار جۆگە و ئەو چەند کێوەدا بە جوانییەکی سەرنجڕاکێشەوە دەردەکەون.
  • سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟ سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟
    هیچ گیانلەبەرێک نییە کە بتوانێت بێبەش و دوورخراوە لە "پەروەردە و ڕاهێنان" بژیت و پێویستی بەو مەسەلەیە نەبێت، تەنانەت ئەگەر گیانلەبەرێک بە تەنیا لە هەر شوێنێک بژیت، بە تەنیا خۆی پەروەردە دەکات و "چۆنیەتی" ڕێڕەوی ژیانی خۆی دیاری دەکات بۆ ئەوەیکە بتوانێت لە بەردەم ئاستەنگ، کێشە و گرفتەکانی ژیاندا سەرکەوێ و ئەمنییەتی هەمەلایەنەی ژیانی دابین بکات.
  • ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا
    ڕاسان لە واتای وشەییدا بە مانای هەڕەشە بۆ لێدان و هەستانەوە و ڕاسبوونەوە بەرامبەر بە هێرشبەرێک بۆ تۆقاندن و دابەزاندنی ورەی دێت.
  • \ "ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی"
    ئەگەر تەنیا ئەو دوو ڕستەیەی ئەو رۆژنامەیە و سیاسەتی گشتی بەڕێوەبەرانی رۆژنامەکە و بە روونی سیاسەتی دەسەڵاتدارانی شۆڕشی سمکۆ سەیر بکەین و بیدەینە بەر سەرنج، بە روونی بۆمان دەردەکەوێت، کە خەڵکی کوردستان زۆر پێش ئەوەی ئەرتەشی سوور بۆ مەبەستی بەرگریکردن لە ئەگەری هێرشی ئاڵمان لە خاکی ئێرانەوە، رووبکاتە ئێران خۆی وەک نەتەوەیەک داناوە و باوەڕی بە بەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەی هەبووە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    به‌ دوای رووخانی كۆماری كوردستان و له‌ سێداره‌درانی پێشه‌وا قازی مه‌حه‌ممه‌د له ١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦ی هەتاوی‌(٣٠ی مارسی ١٩٤٧) خه‌باتی حیزبی دێموكرات كه‌وته‌ قۆناغێكی ئه‌سته‌مه‌وه‌، به‌ڵام حیزبی دێموكرات وه‌ك حیزبێكی ڕێنوێن، درێژه‌پێده‌ر و وه‌دیهێنه‌ره‌وه‌ی ئامانجه‌ به‌رزه‌كانی كۆماری كوردستان، ئه‌ركی رێكخستنی بزاڤی میللی- دێموكراتیكی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانی درێژه‌ پێدا.
  • ڕاسان و گۆڕان ڕاسان و گۆڕان
    حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانیش وەک هەر حیزبێکی دیکە، لە قۆناخی نوێدا پێویستی بە هزری نوێ و هێزی نوێ و رۆئیای دووبارە پێناسەکراو و سیستمی کاری نوێ هەیە.
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".