• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٤ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٣ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

شەمەندەفەری ئێران لە دانیشتنەکانی ئاڵماتی نەگەیشتە شوێنی مەبەست(هێرش كەریمی)

زایینی: ١٥-٠٤-٢٠١٣ - هەتاوی: ١٣٩٢/٠١/٢٦ - ١١:١٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
شەمەندەفەری ئێران لە دانیشتنەکانی ئاڵماتی نەگەیشتە شوێنی مەبەست(هێرش كەریمی)
هێرش كەریمی

هەر وەكوو چاوەڕۆان دەكرا وتووێژەكانی ئاڵماتی ٢ بێ‌هیچ دەسكەوتێكی ئەتۆ لە نێوان ئێران و گرووپی ٥+١ لە وڵاتی قەزاقستان بە شێوەیەكی ناڕوون كۆتایی پێهات و بڕیارە نوێنەرانی وڵاتانی بەشدار لەگەڵ حكوومەتەكانیان كۆبوونەوەیان هەبێ‌و وتەبێژی یەكیەتی ئورووپا پێشنیارە گەڵاڵەكراوەكان بە ئێران رابگەینێت. ئەگەری ئەوە لە ئارادایە دانوسانەكان بە شێوەی هەڵپەسێراوی بمێنێتەوە وەكوو ئەوەی دوای وتووێژەكان لە موسكۆ هاتە پێش و دواتر دوای ١مانگ دووبارە شەمەندەفەری وتووێژەكان وەرێ‌كەوت و ئەو جارە گەیشتە ویستگەی ئاڵماتی ١ و ٢.


لەو دانیشتنانەدا هەر دوولایەن بەرژەوەندیی خۆیان هەیە، رۆژئاوا دەیهەوێ‌بەهێنانی زەخت و گوشار و زیاد كردنی كاریگەری گەمارۆكان بەمەبەستی پەرەپێدان بە قەیرانی ئابووری، مودیریەتیی و یەكگرتوویی ئێران، ئەو حكوومەتە مل كەجی ویستەكانیان بكات و هەر دوو وڵاتی چین و رووسیەش كێشەكانی رۆژئاوا و ئێران لەبەرژەوەندی خۆیاندا دەبینن و دەیانهەوێ‌رۆڵی دادوەریان هەبێ‌و هەروەها ئەو دانیشتنانە لە وڵاتی خانەخۆی ( قەزاقستان) دەتوانێ‌پوانی زۆر باشی بەدواوە بێت و لەئاستی دونیادا باشتر بناسرێت، هەر وەكوو دیارە حكوومەتی ئێرانیش بەرژەوندی تایبەتی خۆی لەو كۆبوونەوەانە هەیە و یەك لەوان كڕینی كات بۆ خۆیەتی و دەیهەوێ‌لەو رێگایەوە گوشارەکان لەسەر خۆی كەم بكاتەوە و گەمارۆ نێودەوڵەتییەكان لەسەر خۆی لاببات و بە جۆرێك لە جۆرەكان ئێران وەكوو ئامرازێك لەو وتووێژانە بەمەبەستی بەلارێدا بردنی بیروڕای گشتیی كەڵك وەردەگرێت.


بێ‌ئاكام بوونی دانیشتنەكانی ئاڵماتی زۆر بە روونی و راشكاوانە لە لێدوانەكانی عەلی خامنەیی رێبەری حكوومەتی ئێرانەوە دیار و بەرچاو بوو، خامنەیی لە قسەكانی نەورۆزی خۆیدا ئاماژەی بەوەدا كە هیچ مەیلێكی بۆ چارەسەریی كێشەكان نیە و ستراتیژیكی نیزامی ویلایەتی "فەقیهـ" هیچ ئاڵوگۆڕێكی بەسەردا نەهاتووە، من لەبابەتێكی پێشوو كە هەر لەو پێوەندییەدا نووسیبووم زۆر بە روونی وتبووم كە ئێران نایهەوێ‌كێشەكان چارەسەر بكات و نووسیبووم حكوومەتی ئیسلامیی ئێران بە هۆكاری زۆر دیاری كراو ناتوانێ‌لەگەڵ وڵاتانی ئورووپایی و ئەمریكا پێك بێت و ئەویش بۆ ئەسڵی ویلایەتی "فەقیهـ" دەگەڕێتەوە كە هەموو بڕیارەكان لەیەك نەفەرەوە سەرچاوە دەگرێ‌، چۆنكە ماوەیەك لەمەوبەر خامنەیی ئەو كەسانەی وەكوو ئەحمەدی نژاد سەركۆماری ئێران كە بە وتووێژ لەگەڵ ئەمریكا دڵخۆش بوون بە ساویلكە و نەزان لەقەڵەم دابوو هەر بۆیە زۆر ئەستەمە كە بڵێن كێشەی ئێران لەگەڵ ئەمریكا و ئورووپا لانی كەم بەم زووانە كۆتایی پێ‌دێت.


لێرەدا پرسیارێك لە بیر و زەینی خەڵكیدا چێ‌دەكات ئەویش ئەوەیە كە بۆچی دوابەدوای بێ‌ئاكام بوونی وتووێژەكانی ئاڵماتی یەك دانیشتنەكانی دیكە نەخرانە دوای هەڵبژاردنەكانی سەركۆماریی ئێران كە بڕیارە رێكەوتی ٢٤ی جۆزەردان ئەنجام بدرێت؟ ئەو پرسیارە دوو روانگە هەڵدەگرێت یەكەم ئەوەكە وڵاتانی ئورووپایی و ئەمریكا دەیانهەوێ‌ئەو بارودۆخەی كەهەیە بە شێوەی خۆی رابگرن و نەهیڵێن كەمڕەنگ ببێتەوە و ئەو نائۆمێدیانەی كە بە نیسبەت دانیشتنەكانی ئێران و رۆژئاوا دروست بووە زیاتر پەرەی پێ‌ بدەن و بیروڕای گشتیی بەدژی سیاسەتەكانی ئێران زیاتر بكەن و دووهەمیش ئەوەیە كە ئەو قەیرانەی كە ئێران تووشی بووە زیاتر بكەن و هاووڵاتیانی ئێران وا لێبكەن كە لەئەنجامی گرانی بازار، نەبوونی دەرەتانی كار و چوونە سەری رێژەی بێكاری شۆڕشێك بەرپا بكەن.


خۆدی ئێرانیش پێوایە وتەنانەت رۆانینیشی بۆ وتووێژەكان ئەوەیە كە :

١ـ ئەمریكا دەیهەوێ‌بۆ بە قەناعەت گەیاندنی وڵاتانی جیهان و رەوایی دان بە هێژموونی خۆی وەكوو زلهێزترین هێزی نیزامیی و ئابووری دونیا، ئێران ناچار بە دانیشتن و لەئەنجامدا بە دونیا بڵێت كە ئێران تەسلیمی ویستەكانمان بوو. بەپێی لێدوانی شارەزایانی سیاسیی هەر ئەو رۆانینە هەڵەیە وای كردووە كە بارودۆخی ئابووری و سیاسیی ئێران بەو رێڕەوە نەرینیەدا بڕوات و ٢ـ بڕیاردەرانی سەرەكیی ئەو حكوومەتە لەو باوەڕەدان گۆڕەپانی پێوەندییە نێودەوڵەتییەكان لەبەرەبەریی گۆڕان دایە و بە زووترین كات جیهان لە حاڵەتی تەك جەمسەریی دێتە دەر و بۆ لای چەند ناوەندیەتیی دەڕوات و رەوتی هوشیاری ئیسلامیی لەحاڵی گەشە كردن و پەرە سەندن دایە و لەو رۆژهەڵاتی ناڤیندا دەبێتە هێزێكی كونترۆڵ نەكراو، هەر چەندە ئێستاكە ئەگەر وڵاتێكی ئیسلامیی بیهەوێ‌سیستمی ئیسلامیەت سەقامگیر بكات چیدیكە ئیسلامیی ئێرانی بۆ خۆیان ناكەنە نموونە بەڵكوو كەڵك لە ئیسلامێكی سكۆلار وەردەگرن كە مافی هەموو كەمینەكانی تێدا پارێزراو بێت.


ئەگەر بمانهەوێ جیاوازییەكانی ئاڵماتی ١ و ٢باس بکەین دەکرێ بڵێین كە لە دانیشتنی ئاڵماتی یەکدا گرووپی پێنج كۆ یەك داوای داخستنی بنكەی ئەتۆمی فێردۆی ئێرانیان لە شاری "قوم" كردبوو كە لەگەڵ وەڵامی "نا"ی شاندی ئێرانی بەرەو روو ببوونەوە و سەعید جەلیلی "دەبیری شۆرای باڵای ئەمنیەتی میللیی" ئێران ئەو داوایەی رەت كردبۆوە، بەڵام لە دانیشتنی ئاڵماتی ٢دا بەپێچەوانەی دانیشتنەكانی پێشوو گرووپی ٥+١داوای راگرتنە چالاكییەكانی بنكەی ئەتۆمی فێردۆی كردووە و بە ئێرانیان وتووە دەتوانن ئۆرانیومی پێویست بۆ كاری لێكولینەوەی هەتا رادەی لەسەدا ٢٠% چڕ بكەن و ئەمە لەحالێكدایە كە لە دانیشتنی ئاڵماتی یەكدا ئێزنی چڕ كردنی ٤%یان بە ئێران دابوو و لەراستیدا مەبەستی ئورووپا لە دانی ئەو پوانانە گەیشتن بە رێككەوتنێكی سەرەتایی لەگەڵ ئێران بوو و ئەگەر ئێران ئەوەی قبووڵ بكردبایە بەدڵنیایەوە ئەمریكا و یەكیەتیی ئورووپاش پێداچوونەوەیان بە رەشنووسی بڕیارنامەكانی دژی ئێراندا دەكردەوە و ئەگەری ئەوە لەئارادابوو كە بەشێك لەگەمارۆكان لەسەر ئێران هەڵبگیردرابایە. دیارە نوێنەرانی ئێران لە هەموو دانیشتنەكاندا داوای ئەوەیان لە گرووپی زێدە یەك كردووە كە:

١ـ مافی چڕ كردنەوەی ئۆرانیوم و بەكارهێنای بۆ ئێران لەلایەن ئورووپا و ئەمریكا بەفەرمیی بناسرێ‌
٢ـ گەمارۆ نەوتییەكانی سەر ئێران بە زووترین كات لابچێت

ئەو دوو داواكارییە بەبەردەوامی لەلایەن ئورووپاوە رەت كراوەتەوە و لەدانیشتنی ئاڵماتی یەكدا دیپلۆماتێكی ئەمریكایی رایگەیاندبوو كە هەتا بە رێککەوتنێکی هاوبەش نەگەین بە هیچ شێوەیەك ناتوانین گەمارۆ نەوتییەكان لەسەر ئێران لاببێن.
بەهەر حاڵ دانیشتنەكانی ئەو جارەش هیچ دەستكەوتێكی نەبوو و ئەنجامەكانی بەنیسبەت دانیشتنەكانی پێشوو زۆر جێگای دڵساردی بوو، ئەگەر چی نوێنەرانی ئێران هەمیشە ئەو دانیشتنانەیان بە رەزایەت بەخش لەقەڵەم داوە و لەو پێوەندییەدا كاترین ئەشتۆن سەرپەرستی تیمی دانوسانكار وتبووی ئێمە لەگەڵ ئێران مەودای پێك گەیشتن و لێك تێگەیشتنمان زۆر زۆرە و باوەڕ ناكەم بەم زوانە بە نەتیجە بگەین.

دوور كەوتنەوەی ئەو دوو لایەنە ئەوەمان پێ‌دەڵێ‌كە رێگا بۆ گەمارۆی زیاتری كۆمەڵگای جیهانی بۆ سەر ئێران خۆش دەكات و هاوكاتیش دەرخەری ئەوەیە كە گەمارۆكانی پێشوو هەتا ئێستا نەیتوانیوە لێپرسراوانی حكوومەتی ئێران وا لێبكات كە ویستەكانی ئورووپا و ئەمریكا قبووڵ بكەن هەر چەندە ئەو گەمارۆیانە ئابووری ئێرانی بەرەو داڕمان بردووە و خەڵكی ئێرانی لەگەڵ ئاریشەیەكی بێ‌وێنە بەرەروو كردووە و ئەگەری ئەوە هەیە ناڕەزایەتێكی زۆر بەرینی خەڵكی لێبكەوێتەوە و بە باوەڕی من دوورە دیمەنی كۆمەڵگای جیهانیش بەنیسبەت ئێران ئەوەیە كە بەپێی رابردووی ئەو حكوومەتە و دەستێوەردانی لەكاروباری وڵاتانی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناڤین و بارهێنان و پشتیوانی كردنی لە گرووپە توندرەوەكان، بە هیچ شێوەیەك ئیزن نادەن ئێران دەستی بەچەكی ئەتۆم رابگات و ئەگەریش رابگات تەحموولی ناكەن و ئەگەری ئەوە هەیە هێرشی نیزامی بكەنە سەر.

ناوەرۆکی ئەم بابەتە را و تێبینی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نیە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.