• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٢ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

عەقڵانییەتی بژێویانە و كاریگەری لەسەر دەنگدان بە دیكتاتۆری

زایینی: ٠٧-٠٥-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٢/١٧ - ٠٠:٠٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
عەقڵانییەتی بژێویانە و كاریگەری لەسەر دەنگدان بە دیكتاتۆری
رێبوار

بەشی دووهەم و كۆتایی


لە كۆماری ئیسلامیدا رێككەوتنی كۆمەڵایەتی (قرارداد اجتماعی) واتایەكی تایبەت و جیا لە رێككەوتنی كۆمەڵایەتیی ڕۆژئاوای هەیە. ئەم رێككەوتنە، رێككەوتننامەی نێوان تاكەكان نیە بەڵكوو وەكوو رێككەوتننامەی كۆمەڵێكە كە دانەری هیچ دەسەڵاتێك نیە و تەنیا دەربڕی وەفادارییە. هەروەها ئەو رێككەوتننامەیە بنەڕەتێكی خاونداریشی نیە و دەربڕی هیچ پەیوەندییەك لە نێوان مرۆڤەكان و شتەكان و تەنانەت لە نێوان خاوندارەكانیش نیە. لێرەدا خاوەن دەسەڵات (خامنەیی)، رێبەری كۆماری ئیسلامییە كە خۆی وەكوو جێگری خودا لە سەر زەوی دەزانێ. رێككەوتننامەی نێوان خامنەیی و خەڵكی ئێران تەنیا لە چوارچێوەی «بەیعەت» واتە وەفاداری دەتوانێ بوونی هەبێت. كەسانێك كە لە هەڵبژاردنی دیكتاتۆریی كۆماری ئیسلامی بەشداری نەكەن وەفادارییان بۆ رێژیم لە دەست داوە و پەیمانیان شكاندووە و دەبێ سزا بدرێن و بێبەش بكرێن لە سەرجەم ئیمكاناتی ئەم وڵاتە.



كولتووری كۆماری ئیسلامی گرنگییەكی زۆر بە عەقڵانییەتی مرۆڤی نادات و تەنیا جەخت لەسەر كەلام و وتەی خامنەیی (وەك بانگەشەی بۆ دەكەن جێگری خودا و پێغەمبەر) دەكات. لەو كولتوورەدا عەقڵی مرۆڤ رۆڵی ئامرازی هەیە، عەقڵ پێش هەموو شتێك كاركردێكی پەروەردەیی هەیە و دەبێ سەرتربوونی یاساكانی رێبەری كۆماری ئیسلامی بسەلمێنێ. رێبەر چارەنووسی سەرجەم خەڵكی ئێران دەستنیشان دەكات. هیچ تاكێك (لە هەر ئاستێكی زانستی) ناتوانێ بەرژەوەندیی خۆی باشتر لەوەی كە رێبەر بۆی دیاری دەكات، دیاری بكات. شاهید و بەڵگە بۆ وتەی سەرەوە، پرسی «گەمارۆ ئابوورییەكان»ی وڵاتانی رۆژئاوا بۆ سەر رێژیمی تاران بە هۆی دەستنەكێشانەوەی ئێران لە پیتاندنی ئۆرانیۆمە. تەنیا یەك فەرمانی خامنەیی بەسە بۆ ئەوەی كە سەرجەم چالاكییەكانی ئەتۆمی لە ئێران بوەستێ و گشت گەمارۆ ئابوورییەكانی سەر رێژیمی تاران لابچێت. لەو بابەتەوە لەوە دەچێت فەرمانی خامنەیی بۆ دەوڵەتە رۆژئاواییەكانیش وەكوو فەرمانی داواكراو وابێ و ئەوەش بە هۆی سیاسەتە بەرژەوەندیخواز و كورتماوەكانی رۆژئاواییەكان لە بەرانبەر ئێرانە.



بەشی سەرەكی كولتووری كۆماری ئیسلامی واتە یەككردنی (وحدت) سیاسەت و مەزهەب، لەسەر چالاكییە ئابوورییەكانیش كاریگەری داناوە. بۆ وێنە پێش بە سازبوونی ئابووریی سەربەخۆ دەگرێ. لە كۆماری ئیسلامی، ئابووریی بەشی تایبەتی زۆر لاوازە و پتر لە سی ساڵە ئەم رێژیمە دامەزراوە بەڵام تا ئێستا بەشی ئابووریی تایبەتی قورسایییەكی لە نێو ئابووریی گشتی ئێران دانەناوە.سەرجەم كارخانە و پیشەسازییە دایك و سەرەتاییەكان لە دەست دەوڵەتدایە. سوپای پاسداران یەك لە سێی ئابووریی ئێرانی خستووەتە پاوانی خۆیەوە و بەشی تایبەتی جێگە مانۆڕێكی بۆ نەماوە. پڕۆژە گرینگەكان، یارمەتی و وام و قەرزی بانكەكان، سوبسید و پاوانی بازاڕی نێوخۆ و سەرجەم پێداویستی و ئیمكاناتی تایبەتی و گرنگ لە دەست باندە مافیاكانی دەسەڵاتداری كۆماری ئیسلامی و سوپای پاسداراندایە. هەروەها داهاتە نەوتی و غەیرەنەوتییەكان لە ئێران لە دەست تاقمێكی چەند هەزار كەسیدایە و لایەنە دەسەڵاتدارەكانی نێوخۆی كۆماری ئیسلامی مشتومڕی لەسەر دەكەن. هەڵبەت ئەو مشتومڕانە زۆر جیددی نین و زۆر زوو بە هەڕەشەیەكی خامنەیی كۆتایی پێ دێت. خامنەیی لە بابەت دزییە گەورە سێ هەزار میلیارد تمەنەكەوە فەرمانی كۆتاییهێنان بەو مشتومڕەی دا و گوتی زۆر ئەو شتە گەورە مەكەنەوە و خۆتان سەرقاڵی پاراستنی نیزام بكەن.


دوژمن نابێ بەو شتانە دڵخۆش بكەین. كەوایە چینی بورژوازی سەربەخۆ لە كۆماری ئیسلامیی ئێران بوونی نیە و بورژوازی لە ئێران بورژوازییەكی دەوڵەتییە كە خۆی بەشێك لە دەسەڵاتە. لە ئوورووپا چینی بورژوا لە ركەبەری لەگەڵ چینی دەسەڵاتدار توانی بەرە بەرە دەسەڵات بە دەست بگرێت و ببێتە ركەبەرێكی چالاك لە بەرامبەر دەسەڵاتدا. بازاڕی ئازاد كە ئۆتۆپیای ئابووریی رۆژئاوایە هیچكات ئامانج و مەبەستی ئابووری كۆماری ئیسلامی نیە، واتە بازاری ئازاد كە لەوێدا مرۆڤ تەنیا بە پێی بەرژەوەندی تاكەكەسی و غەریزەی خاوەندارێتی هەڵسوكەوت دەكات. رێك بەپێچەوانە، لە كولتووری ئیسلامی، ئابووری نە تاكەكەسییە و نە خاوەندارییە، بەڵكوو لەسەر بنەڕەتی پاراستنی تەواوەتیی دەوڵەتی ئیسلامی دامەزراوە.



چینی مامناوەندی لە ئێران بە هۆی گەمارۆ ئابوورییەكانی رۆژئاوا و لاوازبوونی ئابووریی ئێران رۆژ لە دوای رۆژ لاوازتر دەبێ و دیارە زۆرتر دەچێتە نێو عەقلانییەتی بژێویانەوە. ئەو چینە كە لە دوای شەڕی ئێران و ئێراق بەرە بەرە ڕوو لە زیادبووندا بوو، پاش هاتنەسەركاری ئەحمەدی نژاد و لابردنی یارانەكان گوشارێكی ئابووری زۆری لەسەرە. بەشێك لە توێژە لاوازەكانی ئەو چینە هەر ئێستا بەر بوونەتەوە نێو چینی هەژارەوە.



چینی رووناكبیر لە ئێستای ئێراندا زۆرترین گوشاریان لە سەرە و زۆر لە مافەكانیان پێشێل دەكرێ. بەشێك لەوان كە مامۆستای زانكۆ و خوێندنگاكان بوون لە قوتابییەكانیان دابڕاون و بێكار كراون. ڕوژنامەنووس و نووسەرانی رەخنەگری رێژیم یان زیندانی كراون و رۆژنامەكەیان داخراوە یان مافی نووسینیان لێ ئەستاندوونەتەوە. فیلمسازەكانیش هەر بەم شێوەیە خراونەتە ژێر گوشارێكی هەرە زۆرەوە و ئیزنی سازكردنی فیلمیان نیە. لە راستیدا دەوڵەت دەیهەوێ بە سەركوتی ئەو چینە، ئامێر و كەرەسەی پێویست بۆ ئاگاكردنەوەی خەڵك لەنێو بەرێ.


بەشێك لەو چینە بە هۆی نالەباربوونی رەوشی ئابووری و نەبوونی داهات وازیان لە كاری رۆشنگەری هێناوە. چینی رووناكبیر ئەگەرچی تووشی «عەقڵانییەتی بژێویانە» نەبوون بەڵام تووشی رەوشی بژێویانە بوون كە ئەوەش خەسارێكی یەكجار گەورە بۆ گەشەی كولتووری و زانستی هەر كۆمەڵگایەكە. بەڵام چینی هەژار و دەستكورت لە وەها بارودۆخێكدا تەكلیفی روونە و هەڵگری زۆرترین گوشاری ئابوورییە. ئەو چینە بە هۆی كێشە سەرەتاییەكانی ژیان و بژێوی رۆژانە،كاتێكی بۆ بیركردنەوە لە باسە رووناكبیرییەكانی وەكوو مافی مرۆڤ، دێموكراسی، كۆمەڵگای مەدەنی، یەكسانی كۆمەڵایەتی، كێشەی نەتەوە بندەستەكانی ئێران ، كێشەی ژنان و ... نیە. ئەقڵانییەت لێرەدا بە ناچار بژێویانەیە و هەڵسوكەوتەكانی ئەو چینە دەستنیشان دەكات. ئەو چینە پتانسییەل و وزەیەكی زۆر بەتوانای بۆ شۆڕش و ناڕەزایەتی تێدایە كە دەتوانێ ئاڵوگۆڕی بنەڕەتی پێك بێنێ بەڵام بە هۆی ڕێكخراونەبوون و تاك تاك بوونیان زۆر زوو دەكەونە داوی سیاسەتە لاڕێیەكانی رێژیمەوە و زۆرترین كەڵكیان بە قازانجی رێژیم و بە زەرەری خۆیان لێ وەردەگیرێ.



خاڵێكی گرینگ لە پەیوەندی لەگەڵ چینبەندی سەرەوە بابەتی لاوەكانە. بەشێكی هەرە زۆر لە جەماوەری ئێران لە لاوان پێك دێ. ئەو بەشە لە لاوان كەوا ئیزنی دەنگدانیان هەیە، یان قوتابی پێش كۆنكورن یان لە زانكۆكان سەرقاڵی خوێندنن و یان سەربازییان تەواو كردووە و لە دوای كار دەگەڕێن. ئەو توێژە لە كۆمەڵگا بە هۆی ئاشكرانەبوونی رەوشی داهاتوو و بۆ بەدەستهێنانی كارێكی باش لە كۆمەڵگا مەترسی ئەوەی هەیە كە بە بەشدارینەكردن لە هەڵبژاردنی دیكتاتۆری لە چوونە ژوورەوە بۆ زانكۆ و یان بەدەستەوەگرتنی كارێكی باش بێبەش بكرێن. بەشێك لەو توێژە گەرچی دڵەڕاوكێی زانستی لە رادەی چوون بۆ زانكۆی هەیە بەڵام، لە لێكدانەوەی كۆتاییدا تا ڕادەیەكی زۆر پەرۆشی رەوشی ئابووری و بەدەستهێنانی بژێوی رۆژانەیە. عەڵانییەتی بژێویانە لێرەشدا ڕۆڵێكی بەرچاوی هەیە و لاوەكان بەرەو هەڵبژاردنی دیكتاتۆری هان دەدا. دەبێ ئەوەش بڵێین كە زۆربەی ئەو لاوانە بە وتەی خۆیان دەنگی پووچیان خستووەتە نێو سندوقەكانەوە، هەر ئەوە ئەوان بڕێك لە عەقڵانییەتی بژێویانە دوور ڕادەگرێ.



كەوایە لە نەبوونی كۆمەڵگای مەدەنیی چالاك و كەسایەتیی مۆدێڕن و سەركوتی رووناكبیران و رەخنەگران لە ئێرانی بندەستی ئاخوندەكان ، كۆماری ئیسلامیی ئێران زۆر زیرەكانە و فێڵبازانە رەوشی نالەباری ئابووری وەكوو كەرەسەیەك بۆ هاندانی خەڵك بە مەبەستی هەڵبژاردنی دیكتاتۆری دەخاتە كار. ئەو رێژیمە بە تۆقاندنی خەڵك لە رێگەی یارانە و كۆپین نەدان، دانەمەزراندنی لاوان لە ئیدارەكان، دەركردنی كارمەندە پەیمانییەكان، گوزینش نەكردن بۆ زانكۆكان، بەهرەمەندنەبوون لە ئیمكاناتی دەوڵەتی و هەزار شێوازی دیكە، گوشار دەخاتە سەر خاڵك و ئەوان دەخاتە بازنەی ئەقڵانییەتی بژێویانەوە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک