• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٥ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

رۆژی جیهانیی ژن

زایینی: ١٤-٠٣-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩٠/١٢/٢٤ - ٢١:٤٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
رۆژی جیهانیی ژن
ئێلهام چایچی

رۆژی 8ی مارسی 1857، کرێکارانی ژنی رستن و چنینی کارگاکانی نیویۆرک بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی لە بارودۆخی دژواری کار و هەقدەستی نابەرابەر و تەنانەت کەمتر لە پیاوان، مانیان گرت. هێرشی پۆلیس بۆ سەر مانگرتووەکان و لە درێژەی هێرشەکەدا ئاگرکەوتنەوە بە هۆی بەندبوونی کرێکارەکان لە کارگادا، مەرگی 129 کرێکاری ژنی لەم ناڕەزایەتییانەدا لێکەوتەوە.

لە درێژایی مێژوودا پاداشی کاری بۆ ژنان بە شێوەی بەرابەر نەبووە و ژنان هەروا بە بیانووی نەبوونی شارەزایی تەواو و پێویست پاداشێکی کەمتریان لە هەمبەر پیاوان وەرگرتووە. تێکەڵبوونی ژنان بە بازاڕی کار هەنگاوێکە بەرەو ئازادی، بەڵام ئەمە بە واتای رزگاربوونی تەواوی ژنان لە دۆخی هەبوو نیە. بە هەر حاڵ کاتێک لێهاتوویی و رادەی بەشداریی ژنان لە بوارە سیاسی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی هەر کۆمەڵگایەک نیشانەی پێشکەوتن و رادەی دێموکراسی لەو کۆمەڵگادایە، دەبێ بواری وەدیهاتنی ئەم پێشکەوتنانەش بۆ ژنان بڕەخسێ. هەڵاواردنی جنسیەتی، یاسا دژەژنەکان، داب و نەریت و ئەو یاسایانەی کە لە کۆمەڵگا دواکەوتووەکاندا و... لەو کێشانەن کە لەسەر رێگای ئازادی و وەدەستهێنانی مافەکانی ژناندا بۆسەیان ناوتەوە. یەکێک لە دوایین نموونەکان لەم پێوەندییەدا دامەزرانی نەخۆشخانەیەکی یەک جنسیەتی لە لایەن حکوومەتی دژەژنی کۆماری ئیسلامییەوەیە کە بە روونی نیشانەی توندوتیژیی ئامانجدار و رێکخراوی ئەم حکوومەتەیە. لە لایەکی دیکەوە لە کاتێکدا کە رەوشی سیاسی و کۆمەڵایەتیی وڵات بە هۆی گوشاری سەرچاوەگرتوو لە گەمارۆ سیاسی و ئابوورییەکان ئاڵۆزە، مەترسیی هێرشی سەربازی و گۆڕانکارییەکان، لەوانە ناڕەزایەتیی خەڵکی سووریە و وڵاتانی عەرەبیی دیکە، کە گوایە چارەنووسیان بە چارەنووسی کۆماری ئیسلامییەوە بەستراوەتەوە، بازنەی گوشار بۆ سەرکۆماری ئیسلامی رۆژ لە دوای رۆژ زیاتر دەبێ.

لە ساڵی 2011دا، دەفتەری بەرنامەی گەشەپێدانی رێکحراوی نەتەوە یەکگرتووەکان، راپۆرتێکی بە ناوی گەشەپێدانی مرۆڤی بڵاوکردووە کە تێیدا ئێران لە پێوەندی لەگەڵ پێوەری نابەرابەریی جنسیەتیدا لە نێو 187 وڵاتدا، پلەی 92 بۆ خۆی تەرخان کردبوو. هەرچەند راپۆرتی فرۆمی جیهانیی ئابووری لە بارەی درزی ئابووری لە هەمان ساڵدا ئێرانی لە نێو 135 وڵاتدا لە پلەی 125دا دانابوو کە ئەمە نیشانەی هەوڵنەدانی ئەم وڵاتە بۆ لابردنی درزی جنسیەتی لە نێوان ساڵەکانی 2006 تا 2011 دایە. ئەم ژمارانە نیشانەی ئەو راستییەن کە ژنان لە زۆر بواردا هۆگریی پێویستیان بۆ گرتنە دەستی پلە و پایە گرینگەکان و چوونە نێو بازاڕی کار بۆ بازەرگانی و بەڕێوەبەرایەتیی کارخانە و ... نیە. چوونکە ئەم ژنانە لەگەڵ بەربەستی زۆردا وەکوو بەرتەسکبوونی ئازادییە تاکەکەسییەکان، نەبوونی ئازادی لە چۆنیەتیی جل لەبەرکردندا، نەبوونی ئاسایشی گیانی و کاری، نەبوونی دەرفەتی کار، هەقدەستی نابەرابەر، کاتژمێری کاریی نابەرابەر، نابەرابەری لە خوێندن یان کار لە تەواوی بوارەکاندا، روانگەی فەرهەنگیی کۆمەڵگای پیاوسالار و ئەو یاسایانەن کە پشتیوانی لێدەکەن، بەرەوڕوون کە نە تەنیا بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە لە لایەن دەوڵەت و حکوومەتەوە هیچ میکانیزمێک پێشنیار ناکرێ بەڵکوو لە هەوڵی بەهێزکردنی فەرهەنگی پیاوسالار و خستنەپەراوێزی ژنان لە کۆمەڵگادان.

بەڵام لە ساڵێکدا کە تێپەڕی رەوشی ژنان لە جیهاندا چۆن بوو؟
بە دەسپێکی وەرزێکی نوێ بە ناوی «بەهار» لە وڵاتانی عەرەبیدا و ئارەزووی ئازادی و دێموکراسی لەم وڵاتانەدا و بە دوای ئەوەدا روودانی شەڕە نێوخۆییەکان لە نێوان ناڕازییان و بەکرێگیراوانی حکوومەتیدا، سەرەکیترین زیانەکان بەر ژنان و منداڵان کەوت. شەڕ و کوشتوبڕ، هەژاری و برسیەتی، لە دەستدانی سەرپەنا و دەستدرێژیی جینسی و ... لەو کێشانەن کە ژنانی ئەم وڵاتانە لەگەڵیان بەرەوڕوون. سەرەڕای ئەوە کە ژنان بەتایبەتی لە وڵاتی میسر بە بەشداریی بەرچاوی خۆیان لە خۆپیشاندانەکاندا بەشداریی هەمیشەییان لە ریزەکانی خەبات دژی دیکتاتۆری راگەیاند، دەستکەوتێکی وەهایان لەم بەهارە نەبوو، لە 8ی مارسی ساڵی پێشویشدا ژنان بۆ بەڕێوەبردنی رۆژی جیهانیی ژن چوونە مەیدانی تەحریر بەڵام لەگەڵ دژکردەوەی توندی دەمارگرژە مەزهەبیەکاندا بەرەوڕووبوون کە بە هەراوهوریا و توندوتیژی پێیانیان دەگوت: «بگەڕێنەوە بۆ ماڵەکانتان، داخوازییەکانی ئێوە دژی دینە». لەم نێوانەدا سوپاش بۆ پشتیوانی لە دەمارگرژە مەزهەبییەکان، هەڕەشەی تاقیکاریی پەردەی کچێنی لە ژنان دەکرد.

بە روونبوونەوەی ئاکامەکانی هەڵبژاردن لە میسردا و وەدەستهێنانی زۆربەی کورسییەکانی پارلمان لە لایەن حیزبی ئازادی و دادپەروەری، سەر بە ئیخوانولموسلمین و حیزبی ئەلنوور، سەر بە سەلەفییەکانی میسر زەنگی مەترسی بۆ سەر رەوشی ژنان لێدرا. ئەم حیزبانە پاش سەرکەوتن لە هەڵبژاردندا رایانگەیاند کە بەشداریی ژنانی نوێنەر لە پارلماندا، واتە هەبوونی شەیتان لە پارلمانی ئەم وڵاتەدا.

ئازادیی ژنان لە کۆمەڵگادا، پێوانەی سەرەکیی ئازادیی ژنان لە هەر کۆمەڵگایەکدایە، گوایە بەهاری عەرەبی و شۆڕشی ساڵی 57 لە سەرەتای سەرکەوتنیانەوە بە پێکهێنانی بەربەستگەلی گەورە لە سەر رێگای ژنان، دروشمی ئازادی و دادپەروەری کە هۆکاری سەرەکی هاتنە مەیدانی ژنان بوو لە بیر کردووە.



سه‌رچاوه‌: رۆژنامه‌ی‌ "کوردستان"، ژماره‌:576
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.