• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢١ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٣٠ی خەزەڵوەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئێرانی ناوکی و کاریگەرییەکانی لە ناوچەکەدا

زایینی: ١٤-٠٣-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩٠/١٢/٢٤ - ٢١:٥٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئێرانی ناوکی و کاریگەرییەکانی لە ناوچەکەدا
وەرگێڕان: رێبوار فانی
وەرگێڕان بۆ کوردی: فاتێح ساڵحی


ئەگەری زۆری هەیە قوربانییانی سەرەکیی راستەقینەی پێوەندیدار بە ئێرانی تەیار بە چەکی ناوکی، وڵاتانی ئامریکا و ئیسراییل نەبن. بەڵکوو ئەم گرفتە زیاتر بۆ وڵاتانی قەراخی کەنداوی فارس جێگەی سەرنجە. وڵاتانێک کە لە ململانێی هەوڵێکی بێ‏وچان و دژواردان بە مەبەستی پێکهێنانی قەڵغانێک لە بەرامبەر هەڕەشە ناوکییەکانی کۆماری ئیسلامیدا وا دێتە بەرچاو کە هەنووکە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئەم رێگەیەدان.

عەرەبستانی سعوودی لە ئێستادا بە شێوەیەکی جیددی نەیتوانیوە هەڵوێستی راستەقینەی خۆی لە پێوەندی لەگەڵ چییەتی و ئامانجە کۆتاییەکانی پڕۆاگرامە ناوکییەکانی ئێران کە بابەتی سەرزاری کۆڕ و کۆبوونەوە نێونەتەوەییەکانە دەرببڕێ و لە لایەکی دیکەشەوە هێشتا توانا و ئامادەیی رێبەریکردنی هێرشێکی سەربازی بۆ سەر ئێران لە خۆیدا نابینێ. بەڵام بە راگەیاندنی قەرەبووکردنەوەی هەر جۆرە کەمبوونێک لە بازاڕی نێونەتەوەیی نەوتدا لە حاڵەتی گەمارۆی نەوتیی ئێران لە سووچی رۆژئاواوە لە لایەن عەرەبستان و ئەماراتی یەکگرتوویی عەرەبی ئەم بێدەنگی و پەنگخواردووییە تا رادەیەک کەمڕەنگتر بووە.

عەرەبستانی سعوودی سوورە لەسەر ئەم بڕوایە کە هەوڵەکانی ئێران لە پێناو بەسەربازیکردنی پڕۆگرامە ناوکییەکانی پێشێلکردنی بەرچاوی بەڵێننامەی پێشگرتن لە پەرەسەندنی چەکە ناوکییەکان (NPT) یە، هەر ئەو پەیمانەی کە ئێران بۆ خۆی لە ساڵی 1968دا یەکێک لە واژۆکەرەکانی بووە. ئەگەری زۆری هەیە وەڵامی عەرەبستان بە وەها کردەوەگەلێکی دنەدەرانە لە لایەن رێژیمی ئێرانەوە، هەوڵدان لە پێناو دابینکردنی توانایی ناوکی بۆ خۆی بێ. عەرەبستان و وڵاتانی دیکەی قەراخی کەنداو وەها داخوازییەکیان بە شێوەی ناڕاستەوخۆ و نهێنی بە دەوڵەتە رۆژئاواییەکان راگەیاندووە. ئەوان لەگەڵ هاوتا رۆژئاواییەکانیان ئەم بابەتەیان هێناوتە ئاراوە کە لە ئەگەری تەیاربوونی رێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێران بە چەکی ناوکی، چیدی کە پابەند بە هیچ رێسا و گرێبەستێک بۆ نموونە «NPT»، چ لە بواری ئیخلاقی و چ لە بواری یاساییەوە نابن و ئازادانە هەوڵ دەدەن تا بە توانای ناوکی لە بەرامبەر ئێراندا دەستیان رابگا.

لە گۆشەنیگای عەرەبستانی سعوودییەوە، سەرکەوتن یان شکستهێنانی کۆمەڵگای نێونەتەوەیی لە راوەستاندنی ئێران لەسەر دەستڕاگەیشتنی بە چەکی ناوکی و ناوکیی بووندا دەرخەری ئەم راستیەییە کە گەلۆ کۆمەڵگای جیهانی حەز و جەخت لە درێژەدان بە ژیانی رێژیمە ناپابەندەکان دەکاتەوە یان نا.

کاربەدەستانی سعوودی هیچ جیاوازییەک لە نێوان ئێرانی تەیار بە تێکنۆلۆژیای ناوکی چ بە مەبەستی ئاشتیخوازانە و چ بە مەبەستی سەربازی نابینن. لە روانگەی ئەوانەوە پڕۆگرامێکی ناوکی شاراوە و نهێنی، هەڕەشەیەکی کەمتر لە بۆمبێکی ناوکی ئامادەی بەکارهێنان نیە. هەستی زاڵ لە نێوان وڵاتانی کەنداوی فارسدا ئەمەیە کە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە ئەنقەست یان لە رووی کەمتەرخەمییەوە، لە ماوەی یەک دەیەی رابردوودا سیاسەتێکی لە پێش گرتووە کە لە راستیدا دابینکەری دەرفەتگەلێک بۆ ئێران بووە کە بە تێچوویەکی کەمتر لە بواری ئیستراتژیکیەوە بە قازانجی خۆی کەڵک وەربگرێ. ئامریکا لە ئەفغانستاندا بە سەقەتکردنی تاڵیبان لە دەسەڵات و لە عێراقدا بە رووخانی رێژیمی بەعسی سەدام حوسەین، لە راستیدا ئێرانی لە ئاژاوەی دوو حکوومەت و دوو دوژمن لە سنوورەکانی رۆژهەڵات و رۆژئاوای خۆی دەرباز کرد. دوژمنانێک کە مانۆڕدانی رێژیمی ئیسلامیی ئێرانیان لە ناوچەکەدا بەرتەسک و گەمارۆ دابوو.

بەڕێوەبەریی هەڵەی ئامریکا لە هەلومەرجی پاش شەڕ لە ئەفغانستان و عێراق بوو بە هۆی دەرفەتێکی زێڕین بۆ بەرەوپێشبردنی رێباز و سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی لە ناوچەکەدا. نیگەرانیی زۆری عەرەبستان و وڵاتانی دیکەی قەراخی کەنداوی فارس ئەوەیە کە ئەوان لەسەر ئەم بڕوایەن کە ئێران لە هەوڵی ئەوەدایە کە هەرچی زیاتر زاڵبوون و دەستێوەردانی خۆی لە ناوچەکەدا پەرە پێ بدات و تا ئێستا توانیویەتی لە عێراق و لوبناندا سەرکەوتن بە دەست بێنێ. رێژیمی کۆماری ئیسلامی ئێران بە توندی لە هەوڵی دزەکردن لە وڵاتانێکە کە بەشێک لە حەشیمەتیان کەسانی شێعە ئایین پێکی دێنن. رێژیمی ئێران چەندین جار کردەوەی دنەدەرانە و تەنگژەخوڵقێنی خۆی پیشان داوە بۆ نموونە لە بانگەشەی خاوەندارێتی بە سەر وڵاتی بەحرەین وەک یەکێک لە پارێزگاکانی خۆی و یان هەڕەشەی داخستنی گەڕووی هۆرمۆز وەک شادەماری دابینکەری نەوت لە بازاڕە جیهانییەکاندا.

بە چاوخشاندنێک بە سەر هەلومەرجی ناوچەکەدا دەتوانرێ بەو ئەنجامە بگەین کە ئێران بانگەشەی ئەوە دەکات کە نایهەوێ دەستی بە چەکی ناوکی بگات و ئێستا کە لەم حاڵەتەشدا هۆکاری هەڕەشە و ناسەقامگیرییە، ئێستا کە هەلومەرجێک وێنا بکەن کە تەیار بووە بە چەکی ناوکی لە ئاوەها هەلومەرجێکدا زۆر بێ‏شەرمانەتر و نابەرپرسیارانەتر دەجووڵێتەوە.

بەپێی روانگەکانی کاربەدەستانی سعوودی، رێژیمی ئێران بە هۆی ئەوەی کە هەڕەشەی هیچ وڵاتێکی ناوکی لەسەری نیە پێویستی بە چەکی ناوکی لە پێناو ئامانجە پێشگیرانەکانی نیە. بۆ وێنە وڵاتێک وەک ئیسراییل کە رێژیمی ئێران بە دوژمنی ژمارە یەکی خۆی دەزانێ بەم هۆیەی کە گرینگییەکی سیستماتیک دەدات بە چەکە غەیرەناوکییەکانی پێویستی بە قەڵغانێک بە ناوی چەکی ناوکی نیە. تەنیا حکوومەتێک کە بەرزەفڕییەکی زاڵخوازانە و کۆمەڵێک گرینگی پاساوهەڵنەگری هەیە رێژیمی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە و ئەمانەش بۆ خۆیان بوونەتە هۆی جموجۆڵی رێژیم لە پێناو دەسپێڕاگەیشتن بە چەکی ناوکی.

لە ساڵی 2003دا و بە رووخانی رێژیمی بەعس، هاوسەنگیی سەربازیی ناوچەکە لە دۆخی ئاسایی تێپەڕی و وڵاتانی قەراخی کەنداوی فارس بە مەبەستی قەرەبووکردنەوەی دووبارەی هاوسەنگیی سەربازی، سەرمایەگوزارییەکی قەبەیان لە ئامادەکردنی سیستمە زۆرپێشکەوتووەکاندا ئەنجام داوە. ئێرانێکی ناوکی دەبێتە هۆی دووپاتبوونەوەی ئەم سەرمایەدانانە و هەروەها تێکدانی هاوسەنگیی رێژەیی ناوچەکە.

عەرەبستانی سعوودی و وڵاتانی دیکەی کەنداوی فارس پلانێکی دیاریکراو و روونیان بە مەبەستی رووبەڕووبوونەوە و چارەسەری کێشەی ناوکیی ئێران لە بەردەستدا نیە و لەم بڕگە زەمەنییەدا هێرشی سەربازیش جێگەی پەسەندی ئەوان نیە. لە ئێستادا ئەم وڵاتانە زیاتر حەز دەکەن گوشارە غەیرەسەربازییەکان بۆ سەر ئێران زیاتر بێت و داواکارن لە باری چەندایەتی و چۆنیەتییەوە ئەم گوشارانە چەندقات ببنەوە. لە ئەگەری بێ‏ئاکامبوونی گەمارۆکان و گوشارەکان بۆ راگرتنی پڕۆگرامە ناوکییەکانی رێژیمی ئێران، وڵاتانی قەراخی کەنداو سەرەڕای حەزی دەروونییان و سەرەڕای لە بەرچاوگرتنی تەواوی ئاکامە نەرێنییەکان بۆ ناوچەکە، لە هێرشی سەربازیی بۆ سەر ئێران پاڵپشتی دەکەن.

ئەگەر رێژیمی ئیسلامی ئێران سوور بێت لەسەر ئەوەی کە پڕۆگرامە ناوکییەکانی بەرەو لای ئامانجە سەربازییەکان ببات، لە ئاوەها هەلومەرجێکدا کۆمەڵگای جیهانیش بە هەمان رادە دەبێ سوور بێ لەسەر پێشگرتن بە ئێران و تەواوی بەربژارەکانی لە بەرچاو بێت بۆ نموونە هێرشێکی سەربازی، بەڵام ئەگەر وا نەکرێت ئەوە هەموو ناوچەی کەنداوی فارس بۆ لای ناوکی بوون هەنگاو هەڵدەگرێ.



سه‌رچاوه‌: رۆژنامه‌ی‌ "کوردستان"، ژماره‌:576
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٢ لەم ژمارەیەدا:

ــ شکستی کەرکووک کۆتایی ڕێگا نییە!
ــ ڕەوایی چەک و ڕەوایی خەڵکی
ــ ئیمپراتوریی نافەرمی ئێرانی
ــ دەسەڵات و کۆمەڵگا