• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٥ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

کاردانەوەی چاوترسێن کردنی خەڵک لە بەرەبەری هەڵبژاردندا

زایینی: ١٤-٠٣-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩٠/١٢/٢٤ - ٢٢:٣٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
کاردانەوەی چاوترسێن کردنی خەڵک لە بەرەبەری هەڵبژاردندا
ناهید حسەینی

یەکێک لەو سیاسەتانەی رێژیمی کۆماری ئیسلامی بۆ کپکردنەوەی دەنگی ناڕازییەکان لە بەرەبەری هەڵبژاردنەکاندا بەردەوام بەڕێوەی بردووە، دەستبەسەرکردنی بەکۆمەڵی خەڵکی ئاسایی، چالاکانی بوارە جۆراوجۆرەکان و بە تایبەتی رۆژنامەنووسان بووە و ئەو کارەش بە


‌مەبەستی چاوترسێنکردن و خوڵقاندنی دۆخی ترس لە کۆمەڵگادا و راکێشانی زۆرەملێی خەڵک بۆ سەر سندووقەکانی دەنگدان دەکات. هاوکات لەگەڵ نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنی مەجلیسی نۆهەم و کۆدەنگیی هێزە دژبەرەکانی ئەو رێژیمە بۆ تەحریمی چالاکانەی هەڵبژاردن لە نێوخۆ و دەرەوەی وڵات، شەپۆلێکی بەرینی دەستبەسەرکردن و سەپاندنی سزای قورس بۆ گیراوان لە نێوخۆی ئێران بە گشتی و لە کوردستان بە تایبەتی دەستی پێکردۆتەوە و ئەوەش ناڕەزایەتییەکی بەرینی لە ئاستی جیهانیدا لێ کەوتووەتەوە.

رێکخراوی بەرگری لە مافی مرۆڤی کوردستان رایگەیاند کە لە رۆژانی بەرەبەری هەڵبژاردنی خولی نۆهەمی مەجلیسی شوورای ئیسلامی، شەپۆلێکی نوێ‌ لە دەستبەسەرکردنی خەڵک بە تایبەت لە شاری مەهاباد و گوندەکانی دەوروبەری دەستی پێکردووە و لەو پەیوەندییەدا نیگەرانی دەربڕیوە و داوای لە دامودەزگا ئەمنییەتی و دادوەرییەکان کردووە بە پێی بەڵیننامە نێونەتەوەییەکان کە خۆیشیان واژۆیان کردووە لە بواری مافە مەدەنی و سیاسییەکاندا هەڵسوکەوت بکەن. شایانی وەبیرهێنانەوەیە کە محەممەد سدیق کەبوودوەند، سەرۆکی ئەو ریکخراوە لە ساڵی 2004ەوە سەرەڕای خراپبوونی باری تەندرووستی لە زینداندایە و لە کەمترین ئیمکاناتی پزیشکی بێ‌بەری کراوە.

کۆمیتەی بەرگری لە رۆژنامەنووسان لە راپۆرتی ساڵی 2011ی خۆیدا ئێرانی‌ بە «خراپترین وڵات لە بواری زیندانیکردنی رۆژنامەنووسەکاندا» ناوزەد کردووە و لە راپۆرتی ئەمساڵی خۆیدا باس لە سەرکوتی بەربڵاوی خەڵکی ناڕازی و دەستبەسەرکردنە بەکۆمەڵەکان و هەروەها پێشگرتن لە بڵاوکردنەوەی بۆچوونە رەخنەگرانەکان بەرامبەر بە دەسەڵات دەکات.

فێدراسیۆنی نێونەتەوەیی رۆژنامەنووسان (IFG) وێڕای دەربڕینی ناڕەزایەتی لە شەپۆلە نوێکانی دەستبەسەرکردنی رۆژنامەنووسان لە ئێران، دۆخی ئازادیی چاپەمەنییەکان لەو وڵاتەدا بە «تاقەتپڕووکێن» و دۆخی رۆژنامەنووسان بە «خراپترین دۆخ» وەسف دەکات. جیم بوومێلیا، بەرپرسی ئەو رێکخراوە لە راگەیەندراوێک لەو پەیوەندییەدا دەڵێت: «دەستبەسەرکردنەکانی ئەم دواییانە دەیسەلمێنن کە کارەساتی دۆخی رۆژنامەنووسان لە ئێران بێ‌کۆتاییە و کۆمەڵگای نێونەتەوەیی دەبێت لە دژی هێرشی بێبەزەییانە بۆ سەر چاپەمەنییە سەربەخۆکان دەنگ هەڵبڕێ‌.»

کاترین ئەشتۆن، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکیەتی ئورووپا لەو پەیوەندییەدا نیگەرانیی قووڵی خۆی دەربڕیوە و جەختی کردۆتەوە کە: «رەنج و ئازاری رۆژنامەنووسان و بلاگنووسەکان بەردەوام پەرە دەستێنێت و من گەلێک نیگەرانی ئەو دۆخەم. ئازادیی دەربڕین یەکێک لە مافە بنەڕەتییەکانی جاڕنامەی جیهانیی مافەکانی مرۆڤە کە ئێران ئازادانە واژۆی کردووە و بەڵێنی داوە رێز لەو مافە بگرێت و رەچاوی بکات.».

هەروەها رێکخراوی لێبووردنی نێونەتەوەییش لە راگەیەندراوێکدا نیگەرانیی خۆی لە شەپۆلی نوێی دەستبەسەرکردنەکان لە ئێران دەربڕیوە و هۆکاری ئەو کردەوەی رێژیمی بۆ بەرتەسککردنەوەی ئازادیی رادەربڕین لە بەرەبەری هەڵبژاردنی مەجلیسی نۆهەمدا گەڕاندۆتەوە.

ئامریکا، بریتانیا و فەڕانسەش لە دژی ئەو دستبەسەرکردنانە هەڵوێستیان گرتووە و وێڕای مەحکوومکردنی داوایان لە رێژیمی ئێران کردووە پێداچوونەوە بە حوکمە دژواز بە مافە مرۆییەکانیدا بکاتەوە. ویکتۆریا نۆلەند، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئامریکا دەڵێت: «ئێمە بە قووڵی نیگەرانی هەوڵە پەرەسەندووەکانی ئێران بە مەبەستی کپکردنەوەی هەموو جۆرەکانی ئازادیی رادەربڕین و داخستنی رێگاکانی دەستپێڕاگەیشتنی شارۆمەندان بە زانیارییەکان لە بەرەبەری هەڵبژاردنی مەجلیسی نۆهەم لە مانگی رەشەمەداین.»

بە پێی پێناسەیەکی گشتی بۆ زیندانیی سیاسی دەتوانین بڵێین لە وڵاتە یاسامەندەکاندا زیندانیی سیاسی ئەو کەسەیە کە سنوورە یاساییە دیاریکراوەکانی لە بواری ئازادییە سیاسییەکاندا بەزاندووە، هەر بۆیەش بە پێی یاساکانی پەیوەندیدار بەو سنووربەزاندنە سزای دیاریکراوی بەسەردا دەسەپێت. بەڵام ئەوەی کە جێگەی باسە ئەوەیە کە سنووری ئازادییە سیاسییەکان و یاساکانی پەیوەندیدار بە پاراستنی ئەو سنوورانە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی دیکە بە پێی سیستمی دەسەڵاتداریی ئەو وڵاتانە و رادەی پابەندبوونیان بە جاڕنامەی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ جیاوازە. شێوازی رووبەڕووبوون لەگەڵ زیندانییە سیاسییەکانیش بە هەمان شێوە جیاوازی زۆر بە خۆیەوە دەبینێت. بە پێی یاسا، تاوانکاریی سیاسی لە تاوانکاریی کۆمەڵایەتی جیا دەکرێتەوە و زیندانیی سیاسی کۆمەڵێک مافی دیاریکراوی یاسایی هەیە کە دەبێت بە پێی ئەو مافانە هەڵسوکەوتی لەگەڵ بکرێت. تەنانەت لە یاسای بنەڕەتی وڵاتێکی دیکتاتۆرلێدراوی وەک ئێرانیشدا کۆمەڵێک مافی سەرەتایی بۆ زیندانییانی سیاسی رەچاو کراوە، بەڵام بەکردەوە هەرگیز جێبەجێ‌ نەکراون، وەک چۆن کۆمەڵێک مافی سیاسی سەرەتاییش لە یاسای بنەڕەتی ئەو رێژیمەدا بۆ شارۆمەندان بە رەوا زانراوە، بەڵام بە کردەوە پێشێل دەکرێن.

زیندانییانی سیاسی لە زیندانەکانی رێژیمی ئێراندا بە دڕندانەترین شێوە ئەشکەنجەی رۆحی و جەستەیی دەکرێن و ناچار دەکرێن دان بە تاوانی نەکردوودا بنێن، بە هەزاران زیندانی بە هۆی بارودۆخی نالەباری نێو زیندانەکان باری تەندرووستییان تێک چووە و لە ئیمکاناتی پزیشکی بێبەرین و تێکەڵ بەو زیندانییانە دەکرێن کە تاوانی کۆمەڵایەتی قورس وەک قەتڵ و کڕین و فرۆشتنی مادە سڕکەرەکانیان ئەنجام داوە، سووکایەتی بە باوەڕە سیاسی و ئایینییەکانیان دەکرێت و مافی کەڵکوەرگرتن لە پارێزەریان نیە و لە پشت درگا داخراوەکاندا لە ماوەی چەند کاتژمێردا بەناو دادگایی دەکرێن، لە زیندانی پارێزگا یان شارەکانی خۆیانەوە بۆ شارە دوورەکان رادەگوێزرێن و بەو پێیەش کە هەژارییەکی گشتگیر داوێنی کۆمەڵگای ئێرانی گرتووە، بنەماڵەی ئەو زیندانییانەش بۆ سەردانی گیراوەکانیان تووشی کێشەی ئابووری دەبن و بەم چەشنە زیندانییەکان لە بینینی جاروبارەی بنەماڵەکانیشیان بێبەش دەبن و تووشی ئازاری دووقات دەبن.

وڵاتی ئێران وەکوو «زیندانێکی گەورە بۆ شارۆمەندانی خۆی» و «گەورەترین زیندانی رۆژنامەنووسانی جیهان» و هەروەها «سەرکوتکەری ئینتێرنێتی» ناوبانگی دەرکردووە. لە راپۆرتە ساڵانەکاندا لە باری رێژەی زیندانییانی سیاسییەوە بەردەوام لە ریزی یەکەمین و دووهەمین وڵاتەکاندا جێی گرتووە.



سه‌رچاوه‌: رۆژنامه‌ی‌ "کوردستان"، ژماره‌:576
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.