• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

کۆماری ئیسلامی بەرهەمهێنەری سەرەکیی دیاردەی لەسێدارەدانە (محەممەد ساڵح قادری)

زایینی: ٢٣-٠٦-٢٠١٤ - هەتاوی: ١٣٩٣/٠٤/٠٢ - ١٨:٠٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
کۆماری ئیسلامی بەرهەمهێنەری سەرەکیی دیاردەی لەسێدارەدانە (محەممەد ساڵح قادری)
محەممەد ساڵح قادری

جێگای داخە کەلە سەدەی بیست و یەکدا مرۆڤ باس لە دیاردەیەک بکات کە سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کولتوورێکی دواکەوتوانە و داب و نەریتێکی سوننەتیی چەند سەدەی رابردوو لە مێژووی ئادەمیزادە و جێبەجێ کردنی ئەو دیاردەیەش لەو سەردەمەی ژیانی مرۆڤایەتیدا مایەی شەرمەزارییەکی گەورەیە بۆ کۆمەڵگای جیهانی. هەر چەند لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا ئیعدام بە یاسا قەدەغە کراوە، بەڵام لە وڵاتێکی دیکتاتۆری وەک ئێراندا خەڵک بە دستییەوە دەناڵێنن و هیچ نیشانێکی روونیش لە کەمکردنەوە و نەمانی بەدی ناکرێت. لە ئێراندا رۆژ نییە کە گوێمان لە وشەی ئیعدام نەبێ و بە بیستنی ئەو وشەیە رانەچلەکێین. دیاردەی ئیعدام بۆ حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بووەتە کارێکی ئاسایی و رۆژانە لەلایەن رێژیمەوە کولتوورسازیی بۆ دەکرێت و بە کۆکردنەوەی جەماوەر لە کاتی جێبەجێ کردنی حوکمی ئیعدام و سەیرکردنی ئەو دیمەنە تۆقێنەر و دلتەزێنانە، هەستی ئینسان دۆستی و ژیان حەزی خەڵک بە تەواوی دەڕووخێنن و تووشی دڵەڕاوکێ و نەخۆشی دەروونییان دەکەن. ئاکامی ئەو کارە قیزەونە ئەوەیە کە بە داخەوە رۆژانە شاهیدی خۆ خنکاندی خەڵکی مەدەنیی ئێران و رۆژهەلاتی کوردستان بین کەلە تەمەنی نێوان ١٥ ساڵی بۆ ٧٠ ساڵی را بەهۆی جۆراجۆر خۆیان دەخنکێنن و رۆژ لەگەڵ رۆژئەو رێژەیە زیاتریش دەببێتەوە و کۆمەڵگاکە بە تەواوی تووشی شۆکە و ناسەقامگیریی کۆمەڵایەتی دەبێت.

ئەو کارە سەلمێنەرى ئەو راستییەیە کە رێژیم بەهۆی ترس و نیگەرانىی لە رادەبەدەرى لە داهاتووى دەسەڵاتەکەی، پەنای بۆ وەها کردار و روانگەیەکی ئەمنیەتى دەرهەق بە هاووڵاتییان بردووە و دەیهەوێ بەوپەڕى زەبر و زەنگ و دیکتاتۆرییەوە لە دژی جیابیران و دژبەرانى نیزامەکەى درێژە بە جینایەتەکانى بداتەوە. لەلایەکی دیکەوە ئەو شەپۆلەى لە سێدارەدانەکان دەربڕى ئەو راستییەیە کەلە رێژیمى کۆمارى ئیسلامىدا ئەوە تاکەکان نین کەلە کاتى وەرگرتنى بەرپرسایەتیی حکوومەتیدا وێڕاى دروشم و بەڵێنیەکانیان کەلە کاتى هەڵبژاردندا بە خەڵکى دەدەن، بتوانن ئاڵۆگوڕێک لە ژیانى ئەو خەڵکەدا پێک بێنن. بەڵکوو ئەوە ئەو یاسا نەگۆڕانە حوکم دەکەن کە بناخەکانیان لەسەر بنەمای یاسا ئاسمانییەکان و داب و نەریتە سوننەتییەکانى کۆمەڵگاى دواکەوتوو دانراون و لەلایەن کاربەدەستانی ئەو رێژیمەوه بەڕێوە دەچن.

لە وەها حاڵەتێکدا نەک هەر چاوەڕوانى ئەوە لەو رێژیمە ناکرێ کە بەزەیى بە چارەنووسى بەندکراوانى سیاسىی ئێران بە گشتى و کوردستان بە تایبەتى بێت، بەڵکوو وێڕاى زیندانییانى سیاسى، پاکانە حیسابى لەگەڵ خەڵکى ئاسایی و کاسبکارانی سنوورە دەسکردەکان و بگرە مەڕ و ماڵات و ئەسب و بارهەڵگری ئەوانیش بە بەهانەى جۆراوجۆر دەکات و رەشەکوژی و تیرۆریش ئەنجام دەدات. ئەو کارانەش نەک هەر نیشانەى سەقامگیرى و هێزى ئەو رێژیمە نییە، بەڵکوو نیشانەى ترسی ئەو رێژیمە لە داهاتووى لەرزۆک و شوومی خۆیەتى. لەلایەکی دیکەش لەبەر ئەوەى کە فەلسەفەى بوونى ئەو رێژیمە لە بنەڕەتدا لەگەڵ مافى مرۆڤ و ئازادییەکانى مرۆڤ ناتەبایە و دژ بە یەکە، سەرەڕای بوونى ئەندامەتىی ئێران لە پەیماننامە نێونەتەوەیییەکانى مافى مرۆڤ و باقى پەیماننامە نێونەتەوەیییەکاندا، کەچی لە ماوەى ٣٥ ساڵ تەمەنى ئەو رێژیمەدا هەتا ئێستا نەک هەر کاریگەرییەکى ئەوتۆى لەسەر کردەوە دژى گەلییەکانى ئەو رێژیمە لاسارە دەرهەق بە هاووڵاتییانى نەبووە، بگرە لە زۆر قۆناغدا بە هۆى سات و سەوداى بازرگانى و بەرژەوەندییە ئابوورییەکانى کۆمەڵگاى نێودەوڵەتى لەگەڵ ئێران، خەڵکى ئێران زیاتر لە هەر کاتێک باجى پێشێلکارییەکانى ئەو رێژیمەى لە بوارى مافى مرۆڤ و پێوەر و پرنسیپە نێونەتەوەیییەکانی داوە.

لەلایەکى دیکەشەوە بەداخەوە نە تەنیا هەتا ئێستا کۆماری ئیسلامیی ئێران هیچ کام لەو پەیماننامە نێونەتەوەیییانە کە واژۆی کردووە نەیخستۆتە بواری جێبەجێ کردن و لەلایەن کۆمەڵگاى نێودەوڵەتیشەوە زەختی نەکراوەتە سەر بۆ پابەندبوون بەو پەیماننامانە. هەر بۆیە ئەو رێژیمە ملهۆرە لە کردەوەدا نەک هەر خۆى پابەند بە رعایەت کردنى ئەو پێوەرە نێونەتەوەیییانەى پێوەندیدار بە مافی مرۆڤ نەزانیوە، بگرە بە کردەوە لە جیهەتى دژایەتى کردنى ئەو یاسا و رێسایانەدا جووڵاتەوە و تەنانەت زۆر جار رێگاى نەداوە راپۆرتنێرەکانى نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ مافى مرۆڤ سەردانى ئێران بکەن و لە نزیکەوە رادەی دڕندەیی و پێشێکارییەکانى مافى مرۆڤ لەلایەن ئەو رێژیمەوە هەڵسەنگێنن.

هەر بۆیە پێکهێنانى بەستێنى کارى هاوبەش بۆ رووخاندنى ئەو رێژیمە و جێگرکردنى سیستەمێکى دێموکراتیک، تەنیا چارەسەرە بۆ رزگارىی یەکجارەکی لە دەست ئەو نەهامەتییانە.لە وەها بارودۆخێکدا سەرەکیترین ئەرکى لایەنە سیاسییەکان لەو پێوەندییەدا ئەوەیە کە بە یەک گوتارى سیاسییان وێڕاى لە قاودانى کردەوە دژى مرۆیییەکانى کۆمارى ئیسلامى لە بیروڕاى گشتىی جیهاندا و هاندانى رێکخراوە مرۆڤدۆستەکان بۆ خاوەن دەرکەوتنیان لە کەرامەتى مرۆڤەکان و بە جێ گەیاندنى ئەرکى ئەخلاقى خۆیان دەرهەق بە سەدان هەزار بەندکراو و میلیۆنان ماف پێشێلکراوى ئێرانى، تێبکۆشن و دژایەتی لەگەڵ ئیعدام بە هەر شێوەیەکی گونجا بخرێتە ناو مێشکی هەر تاکێکی کۆمەڵگا و لە کارێکی سیاسیی حیزبی را بگوازرێتەوە بۆ ناو کۆمەڵگا و بەو کارە، فەرهەنگی دژی ئیعدام ببێتە بەستێنی خەباتی دێموکراتیک و رزگاریخوازی لە پێناو رووخاندنی ئەو رێژیمە و بنبڕکردنی یەکجارەکی سێدارە دان.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ ڕاسان و گۆڕان
ــ ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسەدا
ــ ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.
  • ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟ ئەرکەواز لە کوێیە و ئەرکەوازی کێن؟
    ئەرکەواز لە باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات و ڕۆژهەڵاتەوە پاڵی داوەتە داوێنی (پشتکێو)ەوە و لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتیشەوە دەبەسترێتەوە بە شاخی (بیورەواز) و لە باشوووری ڕۆژئاواشەوە پاڵی داوەتە شاخی (کەڵەک) کە بەرجەوەندی شار چەشنی دۆڵێکی بەرینی سەرسەوز بە بەرزی و نەوییەوە دەردەکەون و بینا و گەڕەک و کۆڵانەکانی لە نێوان دیمەنی سەرسەوز و داوێنی کێو و کەنار جۆگە و ئەو چەند کێوەدا بە جوانییەکی سەرنجڕاکێشەوە دەردەکەون.
  • سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟ سیستمی پەروەردە و بارهێنان لە ئێراندا بەرەو کوێ؟
    هیچ گیانلەبەرێک نییە کە بتوانێت بێبەش و دوورخراوە لە "پەروەردە و ڕاهێنان" بژیت و پێویستی بەو مەسەلەیە نەبێت، تەنانەت ئەگەر گیانلەبەرێک بە تەنیا لە هەر شوێنێک بژیت، بە تەنیا خۆی پەروەردە دەکات و "چۆنیەتی" ڕێڕەوی ژیانی خۆی دیاری دەکات بۆ ئەوەیکە بتوانێت لە بەردەم ئاستەنگ، کێشە و گرفتەکانی ژیاندا سەرکەوێ و ئەمنییەتی هەمەلایەنەی ژیانی دابین بکات.
  • ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا ڕاسان و ڕۆڵی ژنان لەم دیسکۆرسە‌دا
    ڕاسان لە واتای وشەییدا بە مانای هەڕەشە بۆ لێدان و هەستانەوە و ڕاسبوونەوە بەرامبەر بە هێرشبەرێک بۆ تۆقاندن و دابەزاندنی ورەی دێت.
  • \ "ئازادی، سەربەخۆیی و میریی و گەورەیی"
    ئەگەر تەنیا ئەو دوو ڕستەیەی ئەو رۆژنامەیە و سیاسەتی گشتی بەڕێوەبەرانی رۆژنامەکە و بە روونی سیاسەتی دەسەڵاتدارانی شۆڕشی سمکۆ سەیر بکەین و بیدەینە بەر سەرنج، بە روونی بۆمان دەردەکەوێت، کە خەڵکی کوردستان زۆر پێش ئەوەی ئەرتەشی سوور بۆ مەبەستی بەرگریکردن لە ئەگەری هێرشی ئاڵمان لە خاکی ئێرانەوە، رووبکاتە ئێران خۆی وەک نەتەوەیەک داناوە و باوەڕی بە بەرژەوەندی باڵای نەتەوەکەی هەبووە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    به‌ دوای رووخانی كۆماری كوردستان و له‌ سێداره‌درانی پێشه‌وا قازی مه‌حه‌ممه‌د له ١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦ی هەتاوی‌(٣٠ی مارسی ١٩٤٧) خه‌باتی حیزبی دێموكرات كه‌وته‌ قۆناغێكی ئه‌سته‌مه‌وه‌، به‌ڵام حیزبی دێموكرات وه‌ك حیزبێكی ڕێنوێن، درێژه‌پێده‌ر و وه‌دیهێنه‌ره‌وه‌ی ئامانجه‌ به‌رزه‌كانی كۆماری كوردستان، ئه‌ركی رێكخستنی بزاڤی میللی- دێموكراتیكی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانی درێژه‌ پێدا.
  • ڕاسان و گۆڕان ڕاسان و گۆڕان
    حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانیش وەک هەر حیزبێکی دیکە، لە قۆناخی نوێدا پێویستی بە هزری نوێ و هێزی نوێ و رۆئیای دووبارە پێناسەکراو و سیستمی کاری نوێ هەیە.
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".