• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٤ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

وانەکانی هەڵبژارنەکانی پێشوەختی پەرلەمانی تورکیا

زایینی: ٠٢-١١-٢٠١٥ - هەتاوی: ١٣٩٤/٠٨/١١ - ٠٩:٥٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
وانەکانی هەڵبژارنەکانی پێشوەختی پەرلەمانی تورکیا
مەجید حەقی

هەڵبژاردنەکانی پێشوەختی تورکیا و باکووری کوردستان بە ئاکامێکی دڵتەزێنەوە کۆتاییان پیهات. ئاکامی ئەو هەڵبژاردنانە بۆیە دڵتەزێن بوو، چونکە AKP و سیاسەتەکانی کۆنەپەرەستانە و دژە کوردەکانی بوو وتاری سەرکەوتووی سیاسەتی تورکیا و حیزبی دێموکراتیکی گەلان HDP زیاتر لە یەک ملیۆن دەنگی لە دەست دا. هەڵبژاردنەکانی پێشوەختی تورکیا یان ئەوەی ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا پێی دەوت "دووبارە کردنەوەی هەڵبژاردنەکان" لە چەند لایەوە جێگای تێرامانن.

١. دوابەدوای ئاکامی هەڵبژاردنەکانی ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥دا ئەردۆغان و حیزبەکەی کە دۆراوی گەورەی هەڵبژاردنەکان بوون نارەزایی خۆیان لەو ئاکامە دەربری و بە هەموو شێوەیەک هەوڵیاندا ئاکامەکانی هەڵبژاردنەکان بە شێوەیەک بگۆڕن کە لە لایەک حکوومەتی هاوبەش پێک نەیەت و لەلایەکی دیکەوە کەشی ئاسایشی تورکیا بە ئاقارێک ببات کە شەرێکی دیکە لە باکووری کوردستان دەست پی بکات. ئەنجامی سێ تیرۆر لە ئامێد، سرووچ و ئانکارا و رشتنی خوێنی سەدان کەس لە ئەنجامی هێرشە تیرۆریستیەکاندا تورکیا بباتە بەرەو دەروازەی شەڕی ناوخۆیی.

٢. دەستپێکردنی شەڕی چەکداری لە مانگی گەلاوێژی ئەمساڵ لەلایەن پارتی کرێکارانی تورکیاوە و راگەیاندنی ناوچەکانی "خۆبەرێوبەری دێموکراتیک" بوو بە هۆی قووڵبوونەوەی شەڕی نێوان تورکیا و گەلی کورد دا و لە ئەنجامدا زۆرترین زیان لەو ماوەیەدا لە خەڵکی کوردستان و گەریلا و خەباتگێرانی کورد کەوت. ئەو شەڕە کە بەدنەدان و هاندانی ئەردۆغان دەست پێبوو، زۆرترین قازانجی بۆ ئەردۆغان و حیزبەکەی بەدواوە بوو و هەروەک لە هەڵبژاردنەکانی ١.١١دا بینرا، لە زۆر لەو شوێنانەی باکووری کوردستان کە AKP دەنگەکانی لە دەست دابوو، نوێنەر بەدەست بێنێت و HDP دەنگەکانی کەم بکرێتەوە. هەر لەو کاتەدا AKP بە سیاسەتی شەرخوازانەی خۆی توانی دەنگێکی زۆر لە MHP بەدەست بێنێت و ببێتە یەکەم حیزبی تورکیا. باکووری کوردستان سەرەرای هەموو کێشەکان و سەرەرای سیاسەتی شەرخوازانەی دەوڵەتی تورکیا، لە هەلومەرجێکی وادایە کە دەکرێ بە بی شەڕی چەکداری و لە رێگای پەرلەمان و کۆمەڵگای مەدەنیەوە پرسی کورد بەرەو ئامانجی دڵخواز رێبەری بکرێت و پێویست ناکات چی دیکە وەک نەوەدەکان لاوی کورد ببێتە قوربانی ئامانجی ئایدیۆلۆجیک و شەڕخوازانەی دەسەڵاتدارانی تورکیا.

٣. لە هەڵبژاردنەکانی ١.١١.٢٠١٥دا خەڵکی باکووری کوردستان رەخنەی توندیان لە پارتی کرێکارانی کوردستان گرت و بەداخەوە قوربانیەکەی پارتی دێموکراتیکی گەلان HDP بوو. هەرچەند لە گەڵ هەموو ئەو زیانانە دەکرێت تێپەرینی ئاستی زیاتر لە 10% دەنگەکان و چوونە پەرلەمان بۆخۆی سەرکەوتنێکی "خۆراگرانەیە" لە گەڵ ئەوەشدا HDP دەیتوانی بەهێزتر برۆتە ناو پەرلەمان و پرسی کورد بەهێزتر لە پەرلەمانی تورکیا بەرەو پێش ببات. خەباتی توندوتیژانە لە هەلومەرجێکدا کە رۆژهەڵاتی نێوەراست نوقمی کێشەکان و تەنگەژەی سیاسی و جڤاکی بووە لانی کەم لە باکووری کوردستاندا بە قازانجی پرسی کورد نیە. ئێستا کە HDP توانیویەتی ببێتە سێهەمین پارتی ناو پەرلەمانی تورکیە، جێی خۆیەتی رێگا بەو پارتە بدرێت سەربەخۆیانە و بە دوور لە بەرژەوەندی ئایدیۆلۆجیک و مەزنایی خوازی نوێنەرایەتی پرسی کورد لە باکووری کوردستان و تورکیا بکات و ببێتە نموونەیەکی سەرکەوتوو بۆ بەشەکانی دیکەی کوردستانیش.

٤. هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی تورکیا، راستیەکی تاڵی دیکەشی دەرخست: کۆمەڵگای تورکیا و باکووری کوردستان کۆمەڵگایەکی بە زۆری کۆنسێرڤاتیڤ و نەریتخوازە. هەر حیزب و رێکخراوێک کە بیهەوێ لە کایەی سیاسی ئەو هەرێمەدا بەشداری بکات دەبێ راستیەکانی کۆمەڵگا و بەها هاوبەشەکانی ئەو کۆمەڵگایە لەبەرچاو بگرێت و ئامانجەکانی خۆی بەشێوەیەک دیاری بکات کە لە ناوەندی هێلی جەمسەرەکانی کۆمەڵگا بێت. ئەمە بۆخۆی ئەزموونێکیشە بۆ باشووری کوردستان و حیزبە لیبرالەکانی لە پێوەندی لە گەڵ کێشەی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان و گۆڕینی سیستەمی سیاسی ئەو بەشەی کوردستان. کۆمەڵگا بە بێ ئامادەیی و بێ بەرز کردنەوەی ئاستی رۆشنبیری گشتی و زیاتر کردنی چینی ناوەندی لیبرال ناتوانێت بە دروشم و ئاواتی بریقەدار بگۆردرێت.

٥. ئاڵوگۆرەکانی سیاسی سووریا و دابەشینی هێزەکان لەو پێوەندیەدا شوێندانەر دەبێت بەسەر دەوڵەت و سیاسەتی تورکیاش، گرنگە کورد لە ئێستاوە بەجۆرێک ستراتێژی خۆی دابرێژێت کە بتوانیت بە باشترین شێوە کەڵک لە ناکۆکیەکانی قووڵی نەیانرانی ناوچەیی کوردستان لەوانە تورکیا، ئێران، سووریا و عێراق وەرگرێت و ستراتێژیەک بگرێتە پێش کە ببێتە بەشێک لە بەرژەوەندیەکانی جیهانی و شەریکی دابەشکرانی داهاتووی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. HDP دەتوانێت لە پەرلەمانی تورکیادا ببێتە هۆی پاراستنی پارەسەنگی هێزە لە ئاستی تورکیا و کوردستان و لەو پێوەندیەدا هەوڵدان بۆ گەشەسەندنی ئەزموونی HDP لە رۆژهەڵاتی کوردستان بۆ هەڵبژاردنەکانی داهاتووی "مەجلیسی شوورای ئیسلامی" ئێران پێویستیەکی ستراتێژیک و هەنۆکەیی رێبەرایەتی سیاسی لە رۆژهەڵاتی کوردستانە.

پازێلی سیاسی رۆژهەڵاتی ناوەراست و کوردستان بە شێوەیەکی لۆژیکی بەیەکەوە گرێدراوە و ئایدیۆلۆجیەکان جێگای خۆیان بە بەرژەوەندیەکان داوە. بۆیە ناشێ تەنیا لە سەر دروشمە کۆنەکان پێداگری بکرێت و رەوشی ئێستا لە چوارچێوەی ئەو دروشمانەدا لێک بدرێتەو.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.