• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٦ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

پێویستیی کورد لەم قۆناخەی خەباتی نەتەوایەتیدا

زایینی: ١٢-٠٥-٢٠١٢ - هەتاوی: ١٣٩١/٠٢/٢٣ - ١٠:٥٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
پێویستیی کورد لەم قۆناخەی خەباتی نەتەوایەتیدا
حوسێن نازدار


لە سەدەکانی رابردوودا ئایدیۆلۆژیای رەهاگەرا ‌و نەگۆڕ ‌و لایەنگرانی نەریت، بە شێوازی جۆراوجۆر بیر ‌و زەینی خەڵکیان چەواشە کردووە ‌و زیانی گەورەیان بە زانست ‌و پێشکەوتنی کۆمەڵگای کوردستان گەیاندووە. بەشێک لە پەیڕەوانی ئایدیۆلۆژییە غەیرە ئایینییەکان هەوڵیان داوە کە "شتە روون ‌و ئاشکرا ‌و راستییە رێژەییەکان وەک رەها ‌و نەگۆڕ ‌و مقدس" بەسەر خەڵکدا بسەپێنن ‌و لە لایەکی دیکەشەوە بەشێک لە پەیڕەوانی ئایدیۆلۆژییە ئایینییەکان بە هۆی بیر ‌و بۆچوونی خورافی ‌و پڕ لە وەهم، تان ‌و پۆی ئەقڵ ‌و ئەندیشەی مرۆڤی کوردیان لەگەڵ ئەفسانەکان لێک ئاڵاندووە ‌و ئاوێتەی یەکتریان کردووە، ژیان ‌و مەرگی مرۆڤی کوردیان بە هۆی ئەفسانەکانەوە راڤە کردووە ‌و لە ئاکامدا ترس ‌و سیحر ‌و جادوو ‌و خورافات بوونەتە هۆی ئەوە کە مرۆڤی کورد نەتوانێت ژیرانە زانست ‌و تێگەیشتنی واقعی خۆی بۆ باش ‏کردنی ژیانی بەکار بێنێ‌.


لە سەدەی بیست ‌و یەکەمدا کە سەردەمی دەسەڵاتی زانیاریی ‌و سەروەری ئەقڵ ‌و سێکۆلاریزم ‌و هەمەڕەنگی ‌و فرەلایەنی ‌و ئازادی دژەکان‌ و بیر‌وڕای جیاوازە، مافی "دوا حوکمی رەها ‌و نەگۆڕ" بۆ هیچ فەلسەفە، ئەندیشە، ئایین، ئایدیۆلۆژی ‌و تێز ‌و دەسەڵاتێک بۆ هەمیشە پارێزراو و دەستەبەر نابێ‌.


ئەو بیر ‌و ئەندیشانەی کە سەرکوت ‌و سڕینەوەی بیر ‌و بۆچوون ‌و دەنگ ‌و رەنگە جیاوازەکان بە "پیرۆز ‌و رەوا بزانن" دژی ئازادی ‌و مافەکانی مرۆڤن هەر بۆیە جێگەیان لێژ ‌و تەمەنیان کورت دەبێ‌. ئەو بیر ‌و بۆچوونانەش کە زادەی پێویستییەکانی سەرکەوتن ‌و چەسپاندنی ئەقڵانییەت‌و سەروەری گەل ‌و ئازادی کۆمەڵگا بن، کاریگەر ‌و شوێندانەر دەبن ‌و درێژە بە رەوایی رێژەیی خۆیان دەدەن.


نەتەوەی کورد، بۆ بنبـــڕ کردنی بیر ‌و ئەندیشەی کۆنەپەرستانە ‌و چەقبەستوو ‌و ئەفسانەیی، بۆ سڕینەوەی شوێنەواری نالەباری ئایدیۆلۆژیای رەهاگەرا‌ و نەگۆڕ، پێویستیی بە ئەقڵ ‌و ئەندیشەی ئازاد ‌و رێژەیی، بیری رەخنەیی، رەخنەگریی ئازا، رەخنەی بنیاتنەر، لێکۆڵەری واقعبین ‌و بەتوانا ‌و داهێنەر، دامەزراوە ‌و سەرچاوەی زانستی ‌و لێکۆڵینەوەی بەهێز ‌و چالاک، دامەزراوەی راگەیاندنی سەربەخۆ ‌و ئازاد ‌و ئازا ‌و بەرپرس هەیە.


ئێمە لە هەزارەی سێهەم ‌و لە چاخی بە جیهانی بوونی زانیاری ‌و لە سەردەمێکی تێکچڕژاوی پێکەوە بووندا دەژین، کەلە ئاکامی بە جیهانی بوونی پێوەندییە مۆدێڕنەکان، خەڵکی سەرانسەری دنیا لە سیستمی جیهانی زانیاریدا بەشدارن، پیشەسازی راگەیەنەکان بە شێوەیەکی خێرا تێکەڵ بە رەوتی جیهانگەرایی بووە، راگەیەنە گشتییەکان پێشکەوتن ‌و گەشە کردنیان کردۆتە ماخولیای مرۆڤ ‌و بەردەوام بە جیهانی زەینی مرۆڤ فۆڕم ‌و شێوازی نوێ‌ دەدەن، کات ‌و شوێنیان چڕ کردوونەتەوە، جیهانیان کردۆتە گوندێکی بچووک، بوونەتە چاو ‌و گوێی کۆمەڵگا ‌و دەنگ ‌و باس‌ و زانیاری بە هەموو کەس‌ و هەموو لایەک دەگەیەنن.


میدیا جیهانییەکان بەرفراوانتر لە سنوور ‌و چوارچێوە نەتەوەییەکان چالاکی دەکەن ‌و سنووری نەتەوەیی دەوڵەتەکانیان بەزاندووە ‌و بە تێکشکانی سانسۆڕی جۆراوجۆر دەسەڵاتی دیکتاتۆرەکانیان خستۆتە ژێر گوشار، ئەو دەرفەتەیان بۆ نەتەوە بێ‌ دەوڵەتەکان ‌و کەمایەتییە نەتەوەیی ‌و سیاسییەکان رەخساندووە کە پەرە بە کولتووری خۆیان بدەن‌ و بۆ گەیشتن بە ئاوات‌ و ئامانجەکانیان بە شێوازی جۆراوجۆر خەبات بکەن.


لە جیهانی ئەمڕۆدا دەوڵەتی سەرەڕۆی نەتەوەی بەو شێوەیە کە دیکتاتۆرە شوڤێنیستەکان دەیانهەوێ‌ جێگای لێژە ‌و کۆمەڵگای جیهانیش سەبارەت بە کاروباری نێوخۆیی وڵاتان، شەڕە ناوخۆییەکان، مافی دیاری کردنی چارەنووسی نەتەوەکان بە دەستی خۆیان وەک رابردوو چاوەدێرێکی بێ‌ دەنگ‌ و بێ‌ هەڵوێست نییە.



سەدەی بیست ‌و یەکەم، دەورانی هاوسەنگی ناسەقامگیرە، دەورانی گۆڕانی سنوورە نەتەوەییەکان ‌و "تێپەڕین لە پۆلێنبەندییە سنوورییەکان" بەرەو وڵاتگەلی فرە نەتەوەییە، یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی ئەم سەدەیە جیاوازی نەتەوەییە. لەم ‏سەدەیەدا کوردستان خاوەنی تەواوی تایبەتمەندییەکانی هاوسەنگی ناسەقامگیر دەبێ ‌‌و "بیری نەتەوەخوازی کوردی" لە دەقی جیهانبینی کوردی دادەنرێ ‌‌و لە چوارچێوەی سنوورە دەستکردەکان زیاتر دەڕوا و تەشەنە دەکاتە سەر تەواوی کوردستان.

لەم سەردەمەدا پێویستە، تەوەری سەرەکیی خەبات ‌و تێکۆشانی گەلی کورد هزری‏ نەتەوەخوازی ‌و پێناسەی نەتەوەیی، بەرژەوەندی نەتەوەیی، سەروەری نەتەوەیی، ئاسایشی نەتەوەیی ‌و سەلماندن ‌و چەسپاندنی مافی دیاری کردنی چارەنووسی نەتەوەی کورد بێ‌.


لەم بارودۆخەدا پێویستە، نەتەوەی کورد لە سیاسەتی واقعبینانە ‌و رێئالیستی پەیڕەوی بکات، بۆ هەلومەرجی دیاریکراو هەڵسەنگاندن ‌و لێکدانەوەی دیاری کراوی هەبێ‌، خوێندنەوەی دروستی بۆ باڵانسی هێز ‌و هاوکێشە سیاسییەکان‌ و پێکهاتە و رووداوە جۆراوجۆرە ناوچەیی ‌و جیهانییەکان هەبێ‌، بەگوێرەی هەلومەرجی گونجاو لە هەموو شێوەکانی خەبات ‌و دەرفەتە سیاسییە ناوچەیی ‌و جیهانییەکان کەڵک وەرگرێ‌، میکانیزم‌ و رێکارەکانی خەبات بەپێی پێویست بگۆڕِێ‌، بەها و پڕەنسیپە دێمۆکراتیکەکان نۆژەن بکاتەوە، پەرە بە پێوەندییە نیشتمانییەکان بدات، پێوەندییەکانی لەگەڵ نەتەوەکانی دراوسێ ‌‌و گەلانی ناوچە بەهێز بکات، دیپلۆماسی نێونەتەوەیی بەربڵاو ‌و بەهێزتر بکات ‌و پێوەندیی لەگەڵ زلهێزە بڕیار بەدەستەکانی جیهان پتەوتر بکات.


پێویستە لە پێناوی بەرز ‌و بەهێزتر کردنی وشیاری ‌و ئیرادەی یەکگرتوویی سیاسی ‌و هەستی نیشتمانپەروەری ‌و سەلماندنی شوناسی نەتەوەیی کورد، بە شێوازی جۆراوجۆر ‌و شێلگیرانە خەبات بکرێ‌ بۆ ساخ کردنەوە ‌و یەکلایی ‏و بەرجەستە کردنەوەی بەها ‌و هێما نەتەوەییەکانی وەک: ئاڵا ‌و رەمز‌ و سروودی نەتەوەیی، جێژنی نەتەوەیی، رۆژی نەتەوەیی، ساڵی کوردی، رۆژی شەهیدانی کوردستان.


دیارە کە بۆ پراکتیزە کردن ‌و چەسپاندن ‌و سەرکەوتنی بەشێک لەم ئامانج ‌و ئەرکانە، دەبێ‌ هزر ‌و زمان ‌و بڕیار ‌و گوتاری هاوبەش ‌و یەکگرتووی سیاسی هەبێ‌ کە ئەوەش بە پێکهێنان ‌و وەکار کەوتنی بەرەیەکی دێمۆکراتیک‌ و فرەچەشن ‌و یەکگرتووی کوردستان دابین دەکرێ ‌‌و دێتە دی.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.